هوش مصنوعی؛ پیشران تحول سبز در صنعت فولاد

به گزارش خبرنگار دنیای معدن، امین ابراهیمی در پنل تخصصی «هم‌افزایی اکوسیستم علمی و صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» در بیست‌وهشتمین سمپوزیوم پژوهشگران صنعت فولاد کشور، با اشاره به ضرورت واقع‌بینی در مسیر تحول فناوری اظهار کرد: دستیابی به فناوری‌هایی همچون هیدروژن سبز، الکترولیز و جذب کربن، نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری ارزی قابل‌توجهی است؛ با این حال، نباید اجرای اقدامات اصلاحی و بهینه‌سازی فرآیندهای موجود را تا زمان تحقق این اهداف به تعویق انداخت.

وی با تشبیه این رویکرد به عملیات حرارتی در متالورژی افزود: همان‌طور که می‌توان بدون تغییر ترکیب شیمیایی فولاد و با کنترل صحیح فرآیند، خواص آن را تغییر داد، در صنعت فولاد نیز می‌توان پیش از تغییر فناوری‌های اصلی، با هوشمندسازی و کنترل دقیق فرآیندهای موجود، مصرف انرژی را کاهش داد و بهره‌وری را افزایش داد.

مدیرعامل فولاد خوزستان، شدت بالای مصرف انرژی و محدودیت‌های تأمین برق و گاز را از چالش‌های جدی صنعت فولاد کشور دانست و تصریح کرد: بخش قابل‌توجهی از این چالش‌ها از طریق بهینه‌سازی هوشمند فرآیندهای تولید قابل مدیریت است. به‌عنوان نمونه، استفاده از مدل‌های یادگیری ماشین در کوره‌های قوس الکتریکی، ظرفیت کاهش ۵ تا ۸ درصدی مصرف برق و الکترود را دارد. همچنین کنترل دقیق‌تر پارامترهای الکتریکی، مدیریت گازهای خروجی و بهینه‌سازی مصرف انرژی می‌تواند به کاهش اتلاف منابع منجر شود.

ابراهیمی سه محور اصلی نقش‌آفرینی هوش مصنوعی در توسعه فولاد سبز را شامل بهینه‌سازی انرژی و فرآیندهای تولید، بهره‌گیری از فناوری دوقلوی دیجیتال و پایش هوشمند انتشار کربن عنوان کرد و گفت: دوقلوی دیجیتال با امکان ارزیابی سناریوهای مختلف کاهش انتشار کربن، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری کمک می‌کند. در کنار آن، اندازه‌گیری دقیق و مستندسازی میزان انتشار کربن برای حفظ و توسعه حضور در بازارهای جهانی از اهمیت اساسی برخوردار است.

وی با اشاره به اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا (CBAM) از ژانویه ۲۰۲۶ خاطرنشان کرد: بازارهای جهانی از تولیدکنندگان فولاد انتظار دارند میزان انتشار کربن به‌ازای هر تن محصول را با اتکا به داده‌های معتبر و قابل استناد اثبات کنند. در صورت نبود داده‌های قابل‌اتکا، استفاده از مقادیر پیش‌فرض می‌تواند مزیت کربنی فناوری احیای مستقیم را نادیده بگیرد و هزینه‌های صادراتی را افزایش دهد.

مدیرعامل فولاد خوزستان، فاصله میان داده‌های عملیاتی صنعت و ظرفیت مدل‌سازی دانشگاهی را یکی از موانع توسعه راهکارهای هوشمند دانست و با اشاره به تجربه این شرکت در اجرای فناوری دوقلوی دیجیتال اظهار کرد: سامانه بهینه‌سازی کارخانه هوشمند فولاد خوزستان با لحاظ محدودیت‌های برق، گاز و مواد اولیه، در انتخاب ظرفیت و شیوه مناسب تولید به تصمیم‌گیری مدیران کمک می‌کند.

ابراهیمی همچنین تولید محصول «فدنس» از پوسته‌های اکسیدی فولاد و تبدیل آن به ماده وزن‌افزا در گل حفاری را نمونه‌ای از پیوند صنعت و دانشگاه و تحقق رویکرد اقتصاد چرخشی برشمرد و بر اهمیت تبدیل پسماندهای صنعتی به محصولات دارای ارزش افزوده تأکید کرد.

وی در ادامه، سه پیشنهاد را برای شتاب‌بخشی به توسعه فولاد سبز مطرح کرد و گفت: ایجاد پلتفرم ملی داده‌های فولاد با دسترسی امن و بی‌نام برای دانشگاه‌ها، اجرای طرح پایلوت ملی دوقلوی دیجیتال در یک واحد احیای مستقیم و یک کوره قوس الکتریکی با مشارکت دانشگاه‌های صنعتی و همچنین پیوند مشوق‌ها و تعرفه‌های انرژی با استقرار سامانه‌های پایش مصرف انرژی و انتشار کربن، می‌تواند مسیر تحول هوشمند صنعت فولاد را تسریع کند.

مدیرعامل فولاد خوزستان در پایان تأکید کرد: این شرکت و انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، پیشنهادهای مطرح‌شده را پیگیری خواهند کرد.

وی با اشاره به نقش فناوری‌های نوین در آینده صنعت فولاد خاطرنشان کرد: اگر هیدروژن بخشی از آینده فولاد سبز است، هوش مصنوعی می‌تواند از همین امروز به کاهش مصرف انرژی و انتشار کربن در این صنعت کمک کند.