234133

کارنامه یک ساله صنایع معدنی

دنیای معدن: صنایع معدنی در سال ۱۴۰۰ چه شرایطی را تجربه کرد؟ بی برقی، قطع گاز، پاندمی، جهش قیمت و جنگ اوکراین چه اثری بر تولیدکنندگان مواد معدنی و محصولات و فرآورده های این حوزه داشت؟ آیا از آمارهای تولید صنایع معدنی در این سال می توان به وضعیت این بخش پی برد؟ بررسی ها نشان می دهد سال ۱۴۰۰ برای صنایع معدنی کشور سال بی ثباتی و عدم اطمینان بود. در این سال کمبودهای زیرساختی ناشی از عـدم به روزرسـانی ساختارهای تولید و عرضه برق، آب و گاز همسو با توسعه صنایع معدنی فشار زیادی را به فعالان این بخش وارد کرد.

به گزارش دنیای معدن، این وضعیت موجب شد تا از یک سو بنگاه های بزرگ بخش معدن مجبور شوند در پروژه های عظیم توسعه زیرساختی ورود کرده و متحمل هزینه های بسیاری شوند و از دیگر سو به دلیل قطع مکرر برق و گاز با کاهش درآمد روبه رو شوند. گرچه نقطه قوت این سال افزایش میزان صادرات محصولات معدنی و فلزات اساسی توسط بنگاه های بزرگ کشور بود، اما کمبودهای زیرساختی در کنار بخشنامه های خلق الساعه درباره نحوه فروش محصولاتی نظیر فولادخام و... به خریداران داخلی و خارجی موجبات محدودشدن درآمدهای ارزی صنایع را رقم زد. از جمله وقایع مهم سال۱۴۰۰ بخش معدن و صنایع معدنی، افول تولید در دو مقطع از سال در بنگاه های این حوزه بود که عمدتا ناشی از خاموشی سراسری برق یا قطع گاز بود. بزرگ ترین قربانی این وضعیت نیز ابتدا صنعت سیمان و سپس صنعت فولاد بود که فشار بالایی را از این ناحیه متحمل شدند و در مقایسه با سال ۱۳۹۹، مجبور شدند افت تولید چند صد هزار تن تا چند میلیون تنی را تجربه کنند.

مرور داده های وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد در سال ۱۴۰۰ دوازده نوع کالای مهم تولیدشده در بخش معدن و صنایع معدنی وضعیت نامتعادلی داشته اند. با اینکه برخی از این کالاها با رشد تولید روبه رو بوده و نسبت به سال ۱۳۹۹ آمار بهتری را به ثبت رسانده اند، اما در ارقام و کالاهای مهم، افول تولید ملموس و قابل توجه است. برای نمونه در بخش فولاد کل تولید به حدود ۲۸ میلیون و ۱۱۵ هزار تن محدود شده است. این عدد برای محصولات فولادی کمتر از این بوده و به حدود ۲۵ میلیون و ۱۲۷ هزار تن کاهش یافته است. در بخش سیمان نیز که ارزش افزوده قابل توجهی دارد، تولید کل کشور در سال ۱۴۰۰ به ۶۳ میلیون و ۷۶هزار تن عقبگرد کرده است. این یعنی به دلیل قطع برق و خاموشی های سال گذشته که یک بار در تابستان (از ناحیه برق) و یک بار هم در زمستان (از ناحیه گاز) به صنایع مختلف کشور تحمیل شد، تولید سیمان با افت ۶میلیون تنی مواجه شد، تولید فولادخام کاهشی ۵۰۰هزار تنی را تجربه کرد و کشور در بخش محصولات فولادی با نزول یک میلیون و ۴۰۰ هزار تنی محصول مواجه گشت.

در بخش کنسانتره زغال سنگ نیز کشور با افت ۲۲۵ هزار تنی محصول روبه رو شد تا در نهایت در کارنامه سال ۱۴۰۰ میزان تولید این محصول به سطح یک میلیون و ۴۷۴ هزار تن عقبگرد کند. علاوه بر افت دو رقمی تولید کنسانتره زغال سنگ در کشور، تولید چینی بهداشتی در کشور نیز با نزول ۵/ ۱۴درصدی مواجه شده است.

صنایع داخلی این کالا در حالی در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰۰ هزار تن تولید داشته اند که در سال ۱۳۹۹ تولید آنها از مرز ۱۱۸ هزار تن گذشته بود. افت تولید ظروف شیشه ای به عنوان مصرف کننده بزرگ ماده معدنی سیلیس دیگر اتفاقی بود که در سال ۱۴۰۰ دامنگیر صنایع معدنی بود. در این کالا نیز کشور با توجه به افت ۲/ ۲درصدی تنها موفق به تولید ۷۲۸ هزار و ۶۰۰ تن محصول شد.

در کنار نیمه تاریک عملکرد صنایع معدنی در سال ۱۴۰۰، نیمه روشن این بخش هم نیازمند توجه است. این نیمه عمدتا ناشی از موفقیت کشور در رشد تولید آلومینیوم و مس و نیز افزایش تولید صنایع فعال در کشور در سه محصول شیشه جام، ظروف چینی و کاشی و سرامیک است.

در این سال با توجه به رشد قابل توجه بهای مس و آلومینیوم، افزایش تولید و جهش صادراتی بنگاه های تولیدکننده این دو فلز ملموس بود. در بخش مس، تولید کشور با ۸/ ۲درصد رشد در کالای کاتد روبه رو شد تا مجموع تولید این محصول در ایران در سال گذشته به ۲۹۹ هزار تن برسد. رقمی که حدود ۸ هزار تن بیش از تولید کل کشور در سال ۱۳۹۹ بوده است. در بخش محصول آلومینا، رشد تولید بالا نبوده و در سطح ۷/ ۰ درصد به ثبت رسیده است. ایران در سال ۱۴۰۰ توانسته در محصول آلومینا کمی بیش از ۲۳۰هزار تن تولید داشته باشد. رقمی که در سال ۱۳۹۹ نیز در همین حد و حدود بوده است.

آنچه موجب جهش تولید بخش آلومینیوم ایران شده، شمش آلومینیوم و عرضه آن در بازارهای داخلی و خارجی بوده است. در این محصول ایران در کل سال ۱۴۰۰ به رشد ورای ۲۵درصد رسیده تا تولید صنایع داخلی از مرز ۵۷۱ هزار تن عبور کند. رشد ۱۱۵ هزار تنی تولید شمش آلومینیوم آن هم تنها در یک سال دستاورد مناسبی است که باید آن را نقطه اوج صنایع معدنی کشور در سال ۱۴۰۰ اعلام کرد.

در بخش کاشی و سرامیک نیز عملکرد کشور به نسبت مناسب بوده است. در سالی که گذشت، تولید کاشی و سرامیک در ایران به میزان ۵میلیون تن افزایش یافت. این میزان افزایش تولید سبب شد تا رشد کشور در این محصول به ۳/ ۱درصد برسد. این بخش که به شدت تحت تاثیر رکود و رونق حوزه مسکن و ساخت و سازهای عمرانی است، ارزش افزوده بالایی تولید می کند. طبق آمارهای صمت، کل تولید کشور در این محصول در سال ۱۴۰۰ معادل ۴۵۵ میلیون و ۸۸۵ هزار متر مربع بوده است. در کنار رشد اندک کاشی و سرامیک، رشد بالای شیشه جام قابل توجه است. کشور در سال ۱۴۰۰ در این محصول با رشد ۴/ ۱۷درصدی روبه رو شد که این موضوع احتمالا رشد بالای تولید سیلیس و سایر فرآورده های معدنی به کار رفته در تولید شیشه جام را بازگو می کند.

در این بخش کل تولید کشور در سال ۱۴۰۰ به ورای یک میلیون و ۳۶۲ هزار تن رسیده که رقم قابل توجهی است و نسبت به سال ۱۳۹۹، بیش از ۲۰۰ هزار تن افزایش تولید را بازگو می کند. از آنجا که تولید چینی آلات در کشور دامنه گسترده و سابقه دیرینه ای دارد، رشد تولید در بخش ظروف چینی خبر خوشایندی است. در این کالا کشور در سال ۱۴۰۰ توانسته رشد ۱/ ۸ درصدی را تجربه کند. این عدد به معنای افزایش حدودا ۵هزار تنی در تولید و عبور از سطح تولید ۶۱ هزار تن است. در سال ۱۳۹۹ کل تولید کشور در این کالا حدود ۵۶ هزار تن بود. عملکرد تولید کشور در این ۱۲ رقم کالا در حالی به این شکل به ثبت رسیده است که در سال گذشته وضعیت ماهانه تولید این محصولات گویای اثرپذیری بالای بخش معدن و صنایع معدنی از سیاست ها، تحولات جهانی و نیز اتفاقات سیاسی-اقتصادی- زیست محیطی است. در ادامه با بررسی فراز و فرود تولید محصولات معدنی طی روند ۱۲ ماهه ۱۴۰۰، سعی می شود تحلیلی قابل قبول از چرایی بالا یا پایین رفتن میزان تولید در ماه های مختلف سال ارائه شود.

«دنیای اقتصاد» پیشتر در گزارشی تحلیلی نشان داده بود ترکیب چهار عامل «کمبود سرمایه درگردش»، «سختی دسترسی به قطعات و مواداولیه»، «مداخلات دولتی در سطح بنگاه» و «کمبود تقاضا در بزارهای داخلی و خارجی» موجب نوسان تولید در سال ۱۳۹۹ شده است.

اثر این ۴عامل در سال ۱۴۰۰ کماکان پابرجا بود و روی صنایع معدنی اثر ویژه ای داشته، به طوری که بسیاری از تحولات در نتیجه همین مسائل در این بخش بروز کرد، با این حال در سال ۱۴۰۰ نقش عامل خاموشی و قطع گاز به عنوان نهاده اصلی تولید معدنی به ۴عامل قبلی اضافه شد و فضای سختی را برای تولیدکنندگان ایجاد کرد.

روند ماهانه محصولات معدنی

در فراز و فرود تولید محصولات معدنی و آمد و شد آنها رمز و رازهای بسیاری هست که فهم آن نیازمند تجزیه و تحلیل آمار تولید ماهانه این کالاهاست.

برای نمونه وقتی از بین ۱۲ کالای تولیدشده در بخش معدن و صنایع معدنی ۹کالا در تابستان با افت تولید روبه رو شده اند، اثر بی برقی بر بنگاه های داخلی کاملا مشخص می شود. در عین حال وقتی در اسفندماه نیمی از محصولات معدنی با افت تولید روبه رو شده و نیمی دیگر با رشد تولید به کار خود پایان داده اند، این موضوع خبر از اثرگذاری تحولات خارجی و رویه های داخلی بر میزان تولید کشور در کالاهای مذکور است. بیشترین اثرگذاری خاموشی برق بر ۱۲کالای مختلف بخش معدن و صنایع معدنی در سال گذشته بر ۲ کالای فولاد و سیمان بوده است. کاهش این دو کالا در برهه زمانی قطع برق در تابستان میلیونی بوده است. فولادخام که در اردیبهشت بیش از ۷/ ۲ میلیون تن تولید داشته در نتیجه قطع برق در ماه های خرداد، تیر و مرداد افت تولید جدی را تجربه کرده به طوری که محصول ماهانه این بخش به کمتر از نصف کاهش یافته و تا ۳۳/ ۱میلیون تن تنزل پیدا کرده است.

موضوعی که در نهایت باعث شد تا بخشی از اهداف صادراتی تولیدکنندگان داخلی محقق نشود. فولاد البته در شهریور دوباره به دوره رشد بازگشت و حدود ۷۰۰هزار تن بیشتر از مرداد تولید کرد. این روند در ماه های مهر و آبان نیز ادامه پیدا کرد تا میزان تولید فولادخام کشور به ورای رقم ۷/ ۲میلیون تنی اردیبهشت ماه برسد. به این ترتیب تولید فولادخام در آبان ۱۴۰۰ به نقطه اوج سالانه رسید و از مرز ۸/ ۲ میلیون تن عبور کرد. این روند پس از آبان دوباره معکوس شد و تا پایان بهمن ادامه یافت تا در نهایت میزان تولید ماهانه فولادخام در کشور به مرز ۲ میلیون تن عقب بنشیند. البته صنعت فولاد در اسفند با رشد حدودا ۵۰۰هزار تنی فولادخام نسبت به بهمن۱۴۰۰، حجمی بالغ بر ۲میلیون و ۵۱۵ هزار تن تولید محصول داشت. البته این صنعت در اسفند۱۴۰۰ در بخش تولید محصولات و مقاطع عملکرد خوبی نداشته و با افتی محسوس نسبت به بهمن۱۴۰۰، حدود ۲ میلیون و ۳۵هزار تن محصول تولید کرده است. در این بخش یعنی محصولات فولادی، وضعیت مشابه فولادخام بوده و همان فراز و فرود، اینجا نیز تکرار شده است.

البته نقطه اوج تولید محصولات فولادی در شهریور تجربه شده جایی که تولید این محصول با عبور از سطح معمول خود، به نزدیک ۳میلیون تن در ماه رسیده است. میزان تولید انواع محصولات فولادی پس از شهریور اما پیوسته نزولی و نوسانی بوده است، در واقع از شهریور تا بهمن ۱۴۰۰ افت تولیدی به میزان حدود ۹۵۰ هزار تن تجربه شده تا در بهمن میزان این قبیل تولیدات به محدوده ۲ میلیون تن برسد.

گزارش صمت همچنین نشان می دهد تولید کاتد مس هم نوسانی بوده و در محدوده زمانی خاموشی ها، کاملا تولید تحت تاثیر بی برقی قرار گرفته است، در واقع در ماه های ابتدایی سال ۱۴۰۰ تولید صعودی بوده و در خرداد میزان تولید مس کاتدی به ۴/ ۲۷هزار تن رسیده است. این عدد اما در نتیجه قطع برق تنزل پیدا کرده است.

میزان تولید ماهانه کشور در این کالا در تیر و مرداد حدود ۲۱ هزار تن بوده است، پس از رفع معضل در ماه های بعدی، تولید به قله خود در شهریورماه رسید و تا ۲۸ هزار و ۹۰۰ تن افزایش یافت. تا پایان سال اما این رقم تکرار نشد و تنها در اسفند میزان تولید با اندکی رشد نسبت به بهمن ماه، از مرز ۲۶ هزار و ۲۰۰ تن گذشت.

مرور گزارش صمت بازهم موید اثرگذاری بی برقی بر تولید شمش آلومینیوم است. در سه ماهه نخست ۱۴۰۰ روند صعودی بوده و میزان تولید از ۴۱ هزار تن در ابتدای سال و ماه فروردین به ۵۲ هزار تن در خرداد ۱۴۰۰ رسیده است. در ماه های بعدی اما روند به سمتی رفته است که تولید شمش آلومینیوم کاهشی شده و ابتدا به ۳۹ هزار تن و سپس به ۴۲ تا ۴۳ هزار تن در فاصله تیر تا شهریور رسیده است. نقطه اوج تولید ماهانه در این محصول در سال ۱۴۰۰ پس از طی شدن یک دوره نوسان، در بهمن ۱۴۰۰ اتفاق افتاده جایی که تولید به ورای ۵۵ هزار تن رسیده است. افت اندک کشور در اسفند ۱۴۰۰ در زمینه تولید شمش آلومینیوم حدود ۵هزار تن بوده است. تولید شمش آلومینیوم در این ماه حدود ۵۱ هزار تن بوده است.

در محصول آلومینا وضعیت به شکل دیگری بوده و احتمالا قطع گاز اثر بیشتری بر این بخش از تولیدات معدنی کشور داشته است. تولید این محصول به طور کلی در کشور در محدوده مشخصی قرار داشته اما در دی و بهمن شرایط به سمتی رفته که کمترین میزان تولید ماهانه حتی به نسبت فروردین که نیمی از ماه تعطیل است رقم خورده و به ۱۸هزار تن محدود شده است. رشد مثبت تولید آلومینا موجب شده تا در نهایت در اسفند۱۴۰۰ تولید آلومینا از مرز ۶/ ۱۹هزار تن بگذرد.

در مورد کنسانتره زغال سنگ نمی توان با اطمینان از اثرگذاری عواملی نظیر قطع برق یا گاز بر میزان تولید ماهانه سخن گفت. این محصول مهم معدنی البته در طول سال افت یا افزایش تولید داشته است، اما بنابر گزارش وزارت صمت، تولید این محصول در دی ماه به اوج خود یعنی تولید ۱۳۹ هزار تنی رسیده است. کمترین میزان تولید ماهانه در این رقم خاص هم در ماه مهر با حدود ۹۲هزار تن رخ داده است. در ماه اسفند هم در کل کشور از این محصول حدود ۱۲۶هزار تن تولید شده که اندکی کمتر از ارقام تجربه شده در بهمن۱۴۰۰ بوده است.

از جمله خبرهای بد درباره بخش معدن افت شدید تولید سیمان بود. قرار بود سیمان در سال ۱۴۰۰ به سقف تولید ۷۵ میلیون تن برسد اما نه تنها این هدف محقق نشد که ارقام تولیدی در سال ۱۴۰۰ حدود ۶ میلیون تن کمتر از سال ۱۳۹۹ بود. کمترین میزان تولید ماهانه سیمان در ایام بی برقی در حد فاصل خرداد تا شهریور ۱۴۰۰ رقم خورد.

در تیرماه ۱۴۰۰ کمترین میزان تولید ماهانه به دلیل قطعی برق به ثبت رسید جایی که کل تیراژ خطوط تولید صنعت سیمان ایران تا ۴میلیون و ۲۳۵ هزار تن کاهش یافته است. البته در دی ماه نیز به دلیل قطع گاز و برق، افت تولید صنعت سیمان جدی بوده و تولید ماهانه این صنعت که در محدوده ۶ میلیون و بیشتر قرار داشته، به ۴میلیون و ۴۵۲ هزار تن محدود شده است.

نقطه اوج تولید ماهانه در سال ۱۴۰۰در این کالا در اردیبهشت ۱۴۰۰ رقم خورده که عملکرد کشور به ۶ میلیون و ۲۱۴ هزار تن رسیده است.

با وجود روند نزولی تولید سیمان در کشور، در اسفند ۱۴۰۰ رشد حدود ۲/ ۱میلیون تن سیمان در کشور نسبت به ماه ماقبل آن ثبت شده است. گزارش رسمی وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد در این ماه در مجموع بیش از ۵ میلیون و ۶۷۶ هزار تن سیمان در کشور تولید شده است.

 

دیدگاه تان را بنویسید