اکتشافهای معدنی، سطحی و حدود ۳۰درصد است
دنیای معدن - آیا میدانید که کشور پهناور ایران، از نظر تنوع مواد معدنی جزو ۵ کشور دنیاست که مواد معدنی جدول مندلیف را در اختیار دارد؟ براساس آمارها ایران ۵۷میلیارد تن ذخیره معدنی شناختهشده دارد که در سراسر کشور پخش شده اما درخصوص کشف و استخراج معادن و استفاده بهینه از آن برنامه محکمی ندارد! ایران بهعنوان کشوری با ذخایر مهم معدنی، هنوز نتوانسته در این حوزه حرف مهمی برای گفتن داشته باشد و تنها حدود ۷ تا ۲۵درصد منابعش را توانسته کشف کند. این مشکل و ضعف بزرگ باعث شده تا ضرورت پیشرفت فعالان این حوزه در کشف و استخراج مواد معدنی بر همگان روشن شود و بحث تجهیز به ماشینآلات نوین، استخراج و بهرهگیری الگوهای اروپایی در حوزه کشف و استخراج مواد معدنی ایران باز شود. اینکه آیا زمینههای جهشی تاریخی در این صنعت فراهم است یا خیر، پرسشی است که در گفتوگوی «شهروند» با یکی از فعالان برجسته حوزه معدنی به دنبال پاسخ بودهایم. گفتوگوی «شهروند» با ابراهیم جمیلی، عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و موسس اتاق البرز را بخوانید:
با توجه به ظرفیتهای موجود در حوزه معدن ایران، برخی از این بخش بهعنوان رقیب بالقوه در رقابت با درآمدهای نفت ارزیابی میکنند؛ نظر شما در این خصوص چیست؟ اگر در بحث اشتغالزایی و درآمدزایی حوزه معدن یک برنامهریزی خوب صورت گیرد، میتوان معدن را جایگزینی مناسب برای نفت دانست. البته من معتقد به حذف نفت از سیستم اقتصادی کشور نیستم اما درآمدهای کشور باید متنوع باشد تا میزان آن بالا برود نه اینکه یک بخش درآمدی را جایگزین بخش درآمد دیگری در کشور کنیم. در حوزه اکتشاف مواد معدنی چه جایگاهی داریم؟ در اکتشاف ما به واقع در ابتدای راه هستیم. برخی اعلام کردهاند که تنها تا به حال ۷درصد اکتشاف داشتهایم که این به نظر من کملطفی است. باید گفت که برخی موقعیتها قابل اکتشاف نیست مانند کوهها، شهرها و مناطق کویری. باید گفت که حدود ۲۵ تا ۳۰درصد اکتشاف انجام دادهایم، اما اکتشافاتمان سطحی است. در کشورهای استرالیا، آفریقا، کانادا و شوروی سابق اکتشافها در عمق بوده. عمق بالای ۵۰۰ تا ۶۰۰ متر اکتشافات ماده معدنی انجام گرفته است اما ما به این شکل نیستیم. ما هم باید یک کار جمعی و با تکنولوژی روز دنیا همراه با شرکتهای قوی انجام دهیم. باید از منابع و منافعی که دولت از معادن بهدست میآورد کارهای اکتشافی را گسترش دهیم. همین الان اگر این ذخایر معدنی ۵۷میلیون تنی را به جهان معرفی کنیم برای خیلی از آنها جذاب و موقعیت مناسبی برای جذب سرمایهگذاری خارجی خواهد بود. فرآوری معدن همیشه در این حوزه توسط سرمایهگذاران مورد غفلت قرار گرفته است. ملزومات فرآوری مواد معدنی و جلوگیری از خامفروشی این محصولات را چه میبینید؟ درست است. بحث فرآوری معدن خیلی مورد بیمهری قرار گرفته است. برای مثال ما یکی از عمده صادرکنندگان سنگآهن به چین هستیم که محصولاتمان با بیش از ۳۰هزار کیلومتر رفت و برگشت به این کشور، باز به خودمان به صورت فولاد بازگشت داده میشود و فروخته میشود. این جریان مانند فروش نفت خام کشورمان است که هر چقدر نفت و گاز را در پالایشگاهها ببریم و فرآوری انجام دهیم و محصولات متنوع بهدست آوریم، همان میزان ارزش افزوده ما بالا میرود، البته منظور من این نیست که بیاییم جلوی صادرات را از همین حالا بگیریم یا عوارض را روی آن ببندیم. من معتقدم بیاییم برای فرآوری سیاستهای تشویقی وضع کنیم، زیرا این سیاستهای تشویقی است که میتواند جذاب باشد. سرمایهگذاران هم به جای صادرات مواد خام میتوانند فرآوری کنند و در نتیجه ماده فرآوریشده را صادر کنند. این الگو در چه کشورهایی اجرا شده است؟ در ایران هم در این زمینه پیشرفتی داشتیم؟ مصر در زمان گذشته کارهای خوبی در این حوزه انجام داد و پروژههای زیادی در این کشور کلید خورد؛ تبدیل خاک معدنی به کنسانتره و تبدیل کنسانتره به شمش را در برنامه خودشان قرار دادند که این موجب جهش خوبی در تولید مصر شد. یا در تولید سرب و روی بخش خصوصی اکنون بیش از ۴۵۰هزار تن ظرفیت تولید روی را بهدست آورده و بالای ۱۰۰هزار تن ظرفیت تولید شمش است که میشود از این امکانات استفاده کرد که متاسفانه در صنعت سرب و روی به فکر ماده اولیه نبودیم یا معادنی که داشتیم را به موقع فعال نکردیم. اما الان شاهد این هستیم که از نظر تولید زیر ظرفیتهای اسمی تولید میکنیم و حل همه اینها نیاز به یک برنامهریزی دارد. پاکسازی معضلات معدنی موجود در کشور با چه ابزارهایی ممکن است؟ در بحث ماشینآلات معدنی، باید کمک شود که معادن به بهترین ماشینآلات تجهیز شوند. ما شرایط خاصی را در دوره تحریمها داشتهایم، اما اکنون که بعد از مذاکرات ژنو شاهد مسابقه هیأتهای تجاری اروپایی به ایران هستیم فکر میکنم باید از این فرصت استفاده شود تا ماشینآلات معدنی نوسازی شود. نوسازی ماشینآلات معادن موجب میشود تا قیمت مواد معدنی و باطلهبرداری که اکنون خیلی بالا است کاهش یابد و هزینههای تعمیر و نگهداری آنها موجب میشود قیمتها غیرقابل رقابت باشد، درحالیکه در دنیا رقابت حرف اول را میزند. خاطرم هست که زمانی شما بحث «معدن به جای نفت» را مطرح کردید؟ تحقق این موضوع چگونه شدنی است؟ در این راستا باید بیاییم بحث فرآوری را در اولویت قرار دهیم تا شرکتهای خصوصی در کنار معادن دولتی بحث فرآوری را انجام دهند تا دولت از معدنهای بزرگ که انفال است، ماده معدنی را تامین کند و باعث فرآوری آن شود. برای مثال در سنگ آهن ما شاهد این هستیم که هنوز در محل فرآوری نمیکنیم یا پروژههایمان در این راستا به نتیجه نرسیده است. دانشگاههای معدن و شیمی هم میتوانند در این بحث کمک کنند تا حداکثر فرآوری که در کشور امکانپذیر است، محقق شود. به عقیده من میتوان با شعار معدن به جای نفت ایران، یک حرکت جدیدی را شروع کرد و از تسهیلات بانکها نیز استفاده کرد اما متاسفانه بانکها زیاد در این مورد همراهی نمیکنند و باید از دولتی شدن دوباره معادن جلوگیری و قوانین اصل ۴۴ را با تلاش بیشتر دقیق اجرا کنیم. ما هنوز نسبت به بخش خصوصی اطمینان زیادی نداریم ضمن اینکه باید با سوءاستفادهکنندگان هم برخورد کنیم و در کنار آن با کسانی که تلاش میکنند مورد تشویق قرار گیرند. به نظر شما آیا در بخش معدن هم رانت وجود دارد؟ در تمامی بخشها رانت وجود دارد، اما با رقابت و شفافیت میتوان آن را کم کرد. باید این شفافیت را در تمامی بخشها بهوجود آوریم، اما معدن بخشی است که عمده آن در بخشهای محروم است و دولتهای ما باید به فکر ایجاد آبادی در این مناطق باشند و رونق اقتصادی را به آنجا ببرند. این با فعالسازی معادن ممکن است. حال اینکه مشکلات صاحبان معادن هم باید همزمان با آن شناسایی شود؛ مشکلاتی نظیر نبود منابع آب و برق و مشکلات زیستمحیطی. در خصوص وضع فعلی معادن کشورمان و اهمیت سرمایهگذاران داخلی برای حضور در این حوزه بگویید. کدام شهرها در این حوزه پیشقراول استخراج و کشف مواد معدنی مختلف هستند؟ حجم داراییهای معدنی ما طبق شناساییهایمان تاکنون ۵۷ میلیارد تن است که اکتشاف شده اما بالقوه است. ذخایر معدنی خیلی خیلی بیشتر از این حرفهاست. ما اکنون حرکت بسیار مثبتی در راستای سنگ آهنها داشتهایم زیرا بازار صادراتی خوبی هم داشته است و تعداد زیادی از معادن کوچک سنگآهنها هم فعال شده که درحال فعالیت هستند. در حوزه مس، گچ، باریت، پتاس و فسفات هم این اتفاق افتاده است. اکنون در مناطق مختلف معادن بزرگ و کوچکی داریم اما باید صنایع را به آن ماده معدنی نزدیک کنیم. برای مثال استانهایی مانند کرمان، یزد، سمنان و زنجان منابع خوب معدنی دارند. استان آذربایجان غربی بسیار منابع خوبی دارد اما هنوز ما به سراغ آن نرفتهایم و سرمایهگذاریهای لازم را انجام ندادهایم. باید تلاشمان این باشد که در بحثهای اکتشافی فعالتر باشیم. در زمینه ورود سرمایهگذاران خارجی به این حوزه چه نظری دارید؟ آیا بخش خصوصی با حضور خارجیها در این حوزه مخالف است؟ باید به دنبال جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی باشیم تا بتوانیم ارزش افزوده ایجاد کنیم. ۱۰۰درصد مخالفتی با آن نداریم و یکی از کارهای که باید انجام دهیم این است که تکنولوژیمان را بهینه کنیم و در این راستا باید از خارجیها استفاده کنیم که این میتواند یا به صورت مشاوره باشد یا خرید ماشینآلات یا مشارکت باشد که همگی در نتیجه بازارهای جدید صادراتی را بهوجود میآورد. باید یکسری سیاستهای تشویقی برای صنایع معدنی داشته باشیم. در شرق ترکیه در نزدیکی مرز ایران منابع خوب سرب و روی پیدا کردهاند و دولت ترکیه سیاستهای خوبی برای آنها گذاشته تا از منابع مالی و ماشینآلات خوبی استفاده کنند. ما برای اینکه در این مسابقه سرمایهگذاریها عقب نمانیم باید از سیاستهای کشورهای دیگر خوب استفاده کنیم تا با آنها همراه شویم و از روشهای جذب سرمایهگذاریشان استفاده کنیم. باید نگاه کنیم که پتروشیمی زمانی که میخواهد در قطر سرمایهگذاری کند به چه قیمتی گاز در اختیار آن قرار میدهند، ببینیم چه تسهیلاتی برای آن در نظر میگیرند. ما خودمان باعث نشویم سرمایههایی که میتواند این سوی مرز سرمایهگذاری شود به آنسوی مرز برود. موانع تحریمی از قبل کمتر شده که ما باید از این وضع استفاده کنیم. اتفاقاتی افتاده و آنها هم برای آمدن به ایران علاقه نشان میدهند. ما به دوستانمان در اتاق بازرگانی هم گفتیم، از این فرصت باید برای نه دور زدن تحریمها بلکه برای شکستن تحریمها استفاده کنیم. نباید به فکر این باشیم که فقط به یک جایی برسیم زیرا در اروپا عملا حرکتی آغاز شده تا بتوانند در بازار ایران حضور داشته باشند. بازار ایران یک بازار جذابی برای آمریکاییها و آسیاییهاست که باید بهوسیله ما تشدید شود تا حضور یابند، بعد از این آنها با تمام وجودشان میروند تا تحریمها را دور بزنند. پس در نتیجه الان نوبت ما است تا از زمان استفاده کنیم و حداکثر بهرهبرداری را ببریم. آیا در ماههای گذشته تغییری در برنامهریزیها و تحرکات دولت در این بخش دیدهاید؟ عمده اتفاقی که الان درحال وقوع است این است که کار کردن درحال سختتر شدن است و متاسفانه جرأت کامل را ندارند به خصوص بعد از اختلاس ۳هزارمیلیاردتومانی دستورات به صورت کلی داده شد که این باعث میشود حل مشکلات طولانیتر شود. باید بروکراسی تولید را کم کنیم. با یک تحقیق میدانی میتوانیم متوجه شویم رتبه ایران در کسب و کار جهانی ۱۴۲ است. باید دلیل آن را برطرف کنیم. کشوری مانند گرجستان از رتبه ۱۳۰ به رتبه ۹ میرسد. قطعا توانمندی ما از گرجستان بالاتر است. در قانون بودجه طی ۲سال گذشته برای رفع موانع تولید یکسری اختیارات گذاشته شده است و تقریبا میتوان گفت بالای ۸۰درصد اینها انجام نشد و هیچ موقع هم نگفتیم که برای وضع این قانون چقدر زمان اختصاص داده شد و زحمت کشیده شد؛ این باعث بیاعتباری قانون و بیاعتمادی بخش خصوصی خواهد شد. چه پیشنهادی برای سرمایه خرد و حضور در حوزه معدن دارید؟ حدود ۷سال پیش در اتاق بازرگانی پیشنهاد تاسیس هلدینگهای بزرگ با کاربریهای مختلف را دادم تا بیاییم سرمایه خرد را جذب کنیم. آن زمان ۲ شرکت هم در این راستا شکل گرفت. الان هم اعتقادم بر همان هلدینگهاست. در معدن جا برای هیچکس تنگ نیست و آنقدر جا برای سرمایهگذاری است که همه بتوانند در آن سهیم باشند. ما میتوانیم زنجیره تولید را افزایش دهیم و ارزش افزوده را بالا ببریم تا جا برای همه سرمایهگذاران باشد. باید یک برنامهریزی برای تاسیس شرکتهای بزرگ بشود و در بهترین مکان ممکن یعنی همان بورس محل ورود سرمایهگذاران باشد. در واگذاری معادن هم اهلیت در نظر گرفته شود و آنها را تشویق به ورود به این حوزه کنیم. متاسفانه الان معادن ما دست کسانی است که سرمایهگذار نیستند و سرمایهگذارانمان معدن ندارند تا در آن سرمایهگذاری کنند همانطور که نتوانستیم میان صنعت و دانشگاه هم پیوند مناسبی برقرار کنیم. سهام معدنیها سهام خوبی است. وقتی که شاخص بورس کاهش مییابد هنوز معدنیها جزو سهمهای خوب هستند چون پشتوانه قوی مانند معدن دارند و مردم اعتماد دارند. سود صنایع معدنی عملیاتیتر بوده است
دیدگاهتان را بنویسید