21943

ارتقاء فرهنگ معدنی کشور؛ پیش نیاز اجرای اقتصاد مقاومتی

دنیای معدن - مقام معظم رهبری با تدبیر خود اقتصاد و فرهنگ را در نام گذاری سال 1393 به هم نزدیک کردند . واژهٔ فرهنگ از دو جزء 'فر' و 'هنگ' تشکیل شده است.

مقام معظم رهبری با تدبیر خود اقتصاد و فرهنگ را در نام گذاری سال 1393 به هم نزدیک کردند . واژهٔ فرهنگ از دو جزء 'فر' و 'هنگ' تشکیل شده است. 'فر' به معنى نیروى معنوی، شکوه، عظمت، جلال، و درخشندگى است.'هنگ' از ریشه اوستائىThanga (سنگ) به معنى کشیدن، سنگینی، وزن، گروه و وقار مى‌باشد. معنى ترکیبى این دو واژه بیرون کشیدن و بالا کشیدن است که منظور از آن بیرون کشیدن مجموع دانستنى‌ها و نیروها و استعدادهاى نهفتهٔ افراد یک ملت براى پر بار کردن پدیده‌ها و خلاقیت‌هاى ناشناختهٔ آدمى است (بختیاری، فرهنگ و تمدن ایران، ص ۳۰-۳۴). بنابراین کشور یا جامعه‌اى که مى‌تواند این نیروها و استعدادهاى نهفته را شناسائى کرده، پربار سازد و به‌کار برد، داراى فرهنگى غنى و سازنده است . مفهوم خلاقیت فرهنگى ، که به‌زعم ویل ‌دورانت تمدن نامیده مى‌شود. حاصل این جریان منطقی، در شناسائی، پرورش، و کاربرد توانائى‌هاى یک جامعه است. لذا رشد توانائی های یک ملت موجب ارتقاع فرهنگ و تمدن و رشد اقتصادی آن کشور می گردد . از سوی دیگر در برابر توانایی یک ملت ، دارائی های یک ملت مطرح می گردد . کشورهای توسعه یافته با افزایش توانائی در بهره برداری از دارائی ها و سپس با افزایش میزان ستانده به داده به تعریف مفهوم بهره وری پرداختند . این بزرگ ترین تفاوتِ بین کشورهای توسعه یافته با سایر کشورها است . کشورهایی از قبیل ایران ، بهره وری را در سمینارها و همایش ها جستجو می کنند . در صورتی که بهره وری خروجی مستقیم یک فرهنگ غنی است . سازمان ملی بهره وری ایران تعریف بهره وری را به این شکل ارائه داده است " بهره وری یک فرهنگ است، یک نگرش عقلائی به کار وزندگی است، که هدف آن هوشمندانه تر کردن فعالیت ها برای دستیابی به زندگی بهتر و متعالی است ". لذا تاثیر مستقیم فرهنگ در رشد ، توسعه ، پیشرفت و رفاه یک جامعه انکار ناپذیر بوده و باید تغییر برای توسعه را از پایه های فرهنگی آغاز کنیم . در زمینه دارائی ها ، ایران یکی از غنی ترین کشورهای دارای منابع زیر زمینی است . نفت ، گاز ، معدن ، آب ، خاک و... در کشور ما به میزان لازم و کافی وجود دارد . حال افزایش توانائی ها برای استفاده بهره ور از دارائی ها مهمترین و سرنوست ساز ترین فعالیت مجموعه دولت و مردم است . برخی از کشور های توسعه یافته و پیشرو از قبیل ژاپن ؛ کره و ترکیه از منابع کمی برخوردارند و به اتکاء افزایش توانائی های خود به بهره برداری از دارئی ها و منابع سایر کشورها که فاقد توانائی لازم در برداری از منابع خود هستند پرداخته و امروزه در سطوح بین المللی حرفی برای گفتن دارند . برای مثال کشورهای مورد اشاره در صنعت فولاد هیچ مزیت نسبی ندارند . هیچ یک از این کشورها ذخیره سنگ آهن و انرژی که دو لازمه توسعه صنعت فولاد است را نداشته ولیکن به واسطه افزایش توانایی های خود و توسعه تکنولوژی هم اکنون در تولید فولاد جهان مطرح هستند و از کشور ما که دارای ذخایر مناسب سنگ آهن و انرژی است بسیار بالاتر قرار دارند . معادن و ذخایر نفت و گاز که مهمترین معادن ایران محسوب می گردند ، از سایر معادن منفک و از شرایط ویژه ای برخوردارند و اصولا زیر نظر دولت و وزارت نفت اداره و برنامه ریزی می گردند و بیش از 100 سال قدمت دارند . به همین دلایل از نظر فرهنگی از وضعیت بهتری نسبت به سایر بخش های معدنی کشور برخوردارند. مقاومت صنعت نفت کشور در برابر تحریمهای نا عادلانه یکی از نتایج بلوغ فرهنگی این بخش بوده است . برای توسعه همه جانبه کشور نیاز به ارتقاع فرهنگ در بهره برداری بهینه از همه دارائی های کشور است و در اجرای این مهم دولت و مردم به نوبه خود نقش دارند . برخی از وظایف عمده فرهنگی دولت و مردم در بخش معدن را می توان در تقسیم بندی های زیر مورد اشاره قرار داد : دولت و حاکمیت : اقتصاد کشور ما بر اساس منابع (Resource-based) تعریف گردیده است و از سوی دیگر از نظر رتبه بندی جهانی جزء 10 کشور برتر معدنی قرار داریم ، لذا دولت می بایست برای فرهنگ سازی این بخش از دارائی های ملی که مهمترین آنها محسوب می گردد ، برنامه ای کامل و بلند مدت تصویب و ارائه نماید .برخی موارد مهم می تواند به شکل زیر باشد. الف) آموزش : دولت موظف است جهت آشنایی دانش آموزان با بزرگ ترین ثروت ملی ، از سطوح دبستان تا دبیرستان ، دروسی جهت آشنایی با معدن و معدن کاری در ایران را در کتاب های موجود ،جای دهد تا لزوم استفاده بهینه از این نعمت خدادادی به دانش آموزان تدریس گردد . در کشور استرالیا به دانش آموزان توضیح داده می شود که معدن از قداست برخوردار بوده و هدیه ای با ارزش از سوی پروردگار برای آن مردم بوده و تکرار ناپذیر است . اکثر کشورهای معدنی برای دانش آموزان شهرهای معدنی ، بازدید از معادن را در سرفصل های آموزشی قرار می دهند تا در کودکی با عظمت معدن آشنا شوند . در سطوح دانشگاهی نیز باید بیشتر به رشته های معدنی توجه گردد . متاسفانه دانشجویان با تراز پایین تر به رشته های معدن ورود پیدا می کنند که موجب می گردد ، نخبه ها کمتر در این رشته حضور پیدا کنندو در مجموع سطح خروجی نسبت به سایر رشته ها از قبیل الکترونیک ، مکانیک و ... پایین تر است . ضمنا فارغ التحصیلان رشته های مرتبط با تکنولوژی های معدن از قبیل رشته های برق و مکانیک ، آخرین انتخاب خود را معدن و صنایع معدنی قرار می دهند . لذا در مجموع مهندسان با سطح بالای علمی کمتر در این زنجیره دیده می شوند و این به دلیل ضعف فعالیت های فرهنگی دولت در اطلاع رسانی در خصوص ارزش های معدن است . ب) پرورش : در کشوری که بزرگترین ارقام صادراتی را مواد معدنی از قبیل نفت ، گاز ، سنگ آهن و مس تشکیل می دهد و همچنین بیشترین اشتغالزایی در زنجیره مواد معدنی از قبیل زنجیره فولاد ، آلومینیوم و مس اتفاق میافتد ، لازم است تا دولت برای پرورش مهارت ها و استعدادهای مرتبط با این بخش سرمایه گذاری نماید . کشور به شدت نیازمند کاردان های فنی در بخش اکتشاف ، استخراج ، فرآوری ، متالورژی و ... است ویکی از دلایل عدم وجود بهره وری در معادن به ویژه در بخش خصوصی ، کمبود نیروی انسانی ماهر و تکنسین هاست . ج) آگاه سازی : دولت موظف است مردم را نسبت به ارزش فعالیت های معدنی آگاه سازد .یک کارگر معدنی و خانواده وی باید به این شغل افتخار کنند و دولت بیشترین سهم در ایجاد این حس از طریق رسانه های ملی را دارد . د) حمایت از فعالان بخش : زنجیره معدن و صنایع معدنی بسیار گسترده است . برای مثال ایجاد یک کارخانه فولاد یک میلیون تنی موجب اشتغال2750 نفر در زنجیره می گردد . در بخش معدن و معدنکاری سنگ آهن 500 نفر مستقیم ، در بخش فرآوری ( کنسانتره و گندله ) 1000 نفر ، در بخش کارخانه فولاد سازی 1000 نفر در بخش نورد و تولید محصول پایین دستی 250 نفر بطور مستقیم مشغول به کار پایدار می گردند . از سوی دیگر برای فعالیت کارخانه های این زنجیره ، اشتغال هایی از جمله ایجاد کارخانه های پشتیبانی و مصارف واسطه ای از قبیل تولید نسوزها ، فرو آلیاژها ، و ... و واحد هایی مثلِ حمل و نقل ، ترابری ، خدمات نیروی انسانی ، ساختمانی و .. . ایجاد می نماید که در حدود 6000 اشتغال غیر مستقیم ایجاد خواهد نمود . علاوه بر آن ورود ورق ها و محصولات فولادی به بازار موجب ایجاد اشتغال بیشتر ، و تکمیل زنجیره ارزش افزوده خواهد شد . ه ) ایجاد زیر ساخت های لازم : با توجه به میزان اثرات بخش معدن و صنایع معدنی بر جامعه و همچنین اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، دولت موظف است زیرساخت های لازم برای توسعه بخش معدن و صنایع معدنی را ایجاد نماید تا جذابت لازم برای ورود بخش خصوصی و سرمایه گذاران خارجی به این صنعت مهیا گردد . و) نظارت : بر اساس اصل 45 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، معادن جزو انفال محسوب می گردند . لذا دولت در عین آن که زیرساخت های لازم را ایجاد و حداکثر حمایت را جهت توسعه بخش معدن و صنایع معدنی مبذول دارد ، همزمان می بایست به مباحث صیانت از معدن نیز نظارت نماید .همه می دانند که معادن تکرار پذیر نیست و ذخایر آن هدیه ایست از سوی خالق متعال ، لذا استفاده ناصحیح و زیا آور موجب زیان کل مردم کشور و حتی کل مردم دنیا خواهد شد . به عنوان مثال ذخایر لیتیوم در جهان بسیار محدود است . لذا خراب کردن یک معدن لیتیوم به دلیل برداشت غیر اصولی ، زیانی برای کل مردم جهان خوا هد بود مردم و فعالان بخش معدن : در قبال وظایف دولت ، مردم و به ویژه فعالان بخش معدن نیز وظایفی دارند . هیچ کشوری به توسعه پایدار نخواهد رسید ، مگر آن که مردم و دولت از دو سو همکاری نمایند . نتیجه توسعه همه جانبه ، اقتدار دولت ها و رفاه و آرامش مردم خواهد بود . در بخش معدن و معدن کاری نیز وظایفی بر عهده مردم است که به برخی از آن اشاره می گردد : الف) رعایت حقوق نسل های آتی : علاوه بر نظارت دولت بر معادن به منظور حفظ حقوق ملی ، معدن داران نیز باید بر مبنای اصول خود کنترلی که از مبانی شریعت نیز محسوب می گردد ، به حقوق نسل های آتی توجه داشته باشند . نسل بعدی که فرزندان نسل فعلی هستند نیز حق دارند تا از ذخایر این مرز و بوم استفاده نماید . توجه به نحوه برداشت از ذخایر ، توجه به ذخایر کم عیار ، استفاده از تکنولوژی های منطبق با نواحی بومی کشور از جمله این موارد است . ب)رعایت حقوق ملی : بر اساس قانون اساسی معدن جزو انفال است . در قانون اکثریت کشورها نیز ماهیت معادن ،ملی و متعلق به عموم مردم است . لذا بخشی از درآمد معدن به مالک پروانه بهره برداری و بهره بردار و بخش دیگری نیز به عموم مردم تعلق دارد . سهم مالک پروانه را در اصطلاح حق انتفاع و حق عموم مردم را حقوق دولتی می نامند . معدن داران باید حقوق مربوط به دولت را به درستی پرداخت تا از نظر شرعی و قانونی به خزانه بیت المال بدهکار نباشند . باید توسعه بخش معدن کشور از محل همین حقوق تامیین گردد تا از معدن به عنوان یک نعمت بی بدیل الهی برای رشد و رفاه کل مردم کشور استفاده گردد . ج) ایمنی و محیط زیست : معدن داران موظفند به ایمنی کارگران خود اهمیت فراوان دهند . حفظ کرامت و سلامت انسانی از هر درآمدی مهمتر است . معدنکاری یکی از مشکل ترین شغل های جامعه انسانی است . بیاد داشته باشیم که معادن اصولا از شهرها دور هستند . بعضا معادن زیرزمینی بوده و با مواد خطرناک سرو کار دارد . موضوع محیط زیست نیز به طور مستقیم و غیر مستقیم به مجامع بشری مرتبط می گردد . آسیب های محیط زیست به دو صورت به مردم آسیب می رساند . 1) مستقیم . در این صورت استفاده از مواد سمی ، رها سازی پسماندهای آلوده ، ورود غبار و آلاینده ها به هوا و ... که موجب خسارات مستقیم انسانی می گردد . 2) غیر مستقیم . در این حالت با اثر گذاری بر محیط اطراف انسان موجب خسارات ثانویه می گردد . ورود مواد آلاینده به آب های زیرزمینی ، بر هم زدن اکولوژی منطقه ، به خطر انداختن سایر مشاغل از قبیل دامپروری و کشاورزی به دلیل مشکلات ناشی از آب و هوا و ... . و اما آسیب دیگر زیست محیطی که در کشور ما بسیار نگران کننده است ، مبحث معادن متروک است . پس از اتمام ذخایر معدنی ، معدن داران موظف هستند تا عملیات های خاصی برای بستن معدن انجام دهند . برخی از این موارد عبارتند از ؛ بازگرداندن محیط طبیعی به حالت اولیه ، ایمن سازی منطقه از منظر تونل ها ی حفر شده ، هیپ ها و پیت های ایجاد شده . مشخص نمودن وضعیت باطله ها بر اساس طرح مهندسی و ... . در برخی از کشورهای معدنی ، پس از اتمام ذخایر معدن از آن برای مقاصد ژئوتوریسم و گردشگری استفاده می گردد که به نوبه خود درآمدزایی مناسبی دارد . د) کمک به زنجیره ارزش افزوده : توجه به افزایش بهره وری و ایجاد ارزش افزوده بیشتر در محصولات معدنی ، امری مهم و پرمنفعت برای معدن داران است . درآمد ناشی از این توسعه ها به مالکین ، مردم و دولت کمک شگرفی می نماید و در نهایت خود را در GDP کل کشور نشان می دهد . برای مثال ، یک معدن دار سنگ آهن بهتر است از طریق درآمد حاصل از معدن به تکمیل زنجیره تولید خود پرداخته و با فرآوری مواد معدنی به کنسانتره و گندله از منافع بیشتر برخوردار گردد . ه) کمک به رشد و توسعه مناطق بومی : معادن از خصوصیات خاص خود برخوردارند ، منابع زیرزمینی هستند و ایجاد ارزش بسیار بالایی می کنند. معدن تجدید پذیر نبوده و خدادادی است و محل آن توسط انسان مشخص نمی شود . منطقه ای که معدن در آن اکتشاف می گردد به مرور زمان آباد می شود و زندگی در آن شکل می گیرد . ولیکن گاهی اوقات معادن در مناطقی یافت می گردند که قبلا در آن مردم بومی زندگی می کردند . افتتاح معدن در این مناطق با مشکلاتی مواجه خواهد بود . زیرا آرامش طولانی مدت مردم آن منطقه برهم خواهد خورد . مردمی با عقاید متفاوت به منطقه آبا و اجدادی ایشان می روند و موجبات تفاوت های فرهنگی را پیش می آورند . زمین در فرهنگ سرزمین ما مقدس است و مردم بومی به آن احساس تعلق دارند . معدن کاران شبانه روز از معدن برداشت می کنند، گویی از خاک پدری این مردم می برند و مردم می پندارند که گنج پدری از دستانشان خارج می شود . این واقعیتی است که معدن کاران باید به آن اهمیت دهند و با روش های صحیح و منطقی به برقراری ارتباط دوطرفه ، با رعایت احترام کامل به طرف مقابل بپردازند . کمک به رشد و توسعه مردم بومی، در اصل کمک به افزایش سرعت توسعه معدن در منطقه است .

علی بختیاری قلعه - استراتژیست معدن و صنایع معدنی

دیدگاهتان را بنویسید