122248

یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی

وزیر بهداشت دولت روحانی شخصیت جالب توجهی است. سلسله اقدامات مردم پسندانه ی او طی سال های گذشته از حضور در اتاق عمل تا برخورد های صمیمی با اقشار مختلف و اجرای طرح های کلانی چون: طرح تحول سلامت، از چهره ی او شمایلی ساخته که نمی شود به راحتی نقد و یا حتی تخریبش کرد. او در نگاه عمومی از پذیرفتنی ترین وزرای دولت روحانی است. با ذکر یک مثال جایگاه او را در کابینه ی روحانی بهتر متوجه می شویم؛ او در زاویه مقابل افرادی چون گودرزی (وزیر ورزش و جوانان) و نعمت زاده (وزیر صنعت و معدن) ایستاده است.

حضور قاضی زاده هاشمی در تصور ابتدایی برای مدیران سیما یک انتخاب کم دردسر و جذاب خواهد بود. او محبوبیت قابل توجهی دارد و البته محجوب به نظر می رسد و در سال منتهی به انتخابات حضورش در رسانه ملی می تواند چالش خوبی برای دولت باشد! چون احتمالا در مقابل هجمه ی مجریان تلویزیونی خیلی واکنش نخواهد داشت و سیما علاوه بر پر کردن آنتن، کارکرد تبلیغاتی خودش را هم ایفا خواهد کرد. اما ناگهان وزیر بهداشت در موقعیت ملتهبی که توسط مجریان برنامه ایجاد شده سویه ی دیگری از خودش نشان می دهد و در قامت یک سیاست ورز عمل می کند (با همه ی خصایص یک مرد سیاسی). او پرخاش می کند و به حمایت از دولت متبوعه اش می پردازد، فیش های حقوقی را کذب می خواند و البته مجری را مورد عتاب قرار می دهد؟ که چرا در دولت قبل زبان نقد نداشتید؟

[یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی]

نکته ی اول این ماجرا سویه ی دیگری از وزیری است که تاکنون جور دیگری می شناختیم اش و هر روز بیشتر متوجه می شویم که سیاستمداران سویه های پنهانی دارند که گاه هیچ وقت لزومی به ارائه اش ندارند. پس یک بعدی دیدن آدم های سیاسی خطای تحلیلی بزرگی است این که با یک صفت یک فرد سیاسی(یا یک جریان سیاسی) را قضاوت کنیم، بسیار دم دستی و خیابانی است.

از وزیر که بگذریم می رسیم به رسانه ای که نباید دائما سریال و جنگ و خندوانه و دورهمی داشته باشد. تلویزیون ها در سراسر دنیا کارکردهای دیگری دارند و اگر نداشتند که «رسانه» نمی شدند. برنامه هایی نظیر «ثریا» با هر مشی و خط فکری فارغ از جهت گیری های گل درشت و آزار دهنده وجودشان در تلویزیون الزامی است. این ها باریکه های هستند که خاصیت «رسانه» بودگی تلویزیون را حفظ می کنند و با هر عنوان و روشی در حقیقت گوشه ای از ابهامات را روشن می کنند.

در مورد همین مثال حضور وزیر بهداشت در مقابل مجری برنامه (نقد جداگانه ای نیاز است برای عدم تربیت نیروی کارآمد در اجراهای تلویزیون داخلی که موجب قرار گرفتن افراد ضعیف و کم تجربه در این جایگاه ها می شود) اگر همین آب باریکه رسانه ای هم نبود، شناخت کمتری از فضای صف بندی و مرز بندی شده میان دولت و رسانه ملی داشتیم.

در هر صورت همین که صداو سیما برنامه هایی این چنینی داشته باشد، اتفاق خوبی است. حتی اگر در بزنگاه هایی زیادی تریبون یک جناح خاص باشد. کما این که این سلطه ی یک طرفه خودش دست به افشای راست و دروغ های خودش خواهد زد. به عبارتی «مونولوگ» بی نهایت ذات اعتراف گرایانه دارد. اصلا فرض کنید زاکانی را آورده اند و با مجری برنامه دل و قلوه می دهند و می گیرند، مخاطب باهوش تناقضات بین خطوط برنامه را متوجه خواهد شد و می فهمد آن چیزهایی را که باید بفهمد و اگر گاها تریبونی برای جناح مقابل باشد، باز هم چیز هایی دیگری دستگیرش خواهد شد. بله قاضی زاده هاشمی و تا حد زیادی از کسانی که به صندلی وزارت می رسند. در گره های زیادی تنیده شده اند، سیاست سفید و سیاه نیست خاکستری است مثل زندگی! یعنی این که «ثریا» آن شب مثل مناظره های سال 88 دو بازنده شد و یک برنده؛ بازنده هایش راست و چپ. برنده اش همه ما مردم که درک کنیم هیچ جریان سیاسی لزوما تماما سفید و سیاه نیست و ما همیشه در معرض یک انتخاب کم ضررتر هستیم. در تمام دنیا و در هر زمانی؛ عقلانیت از همین جا وارد دنیای انتخاب های سیاسی ما می شود احتمالا!



مهران مدیری یا (آنارشیسم فرهنگی هفته)

هفته پیش راجع به موضوع حق طلاق زنان و کنایه مدیری در برنامه «دورهمی» تلویحا حمایتی ضمنی از مدیری داشتیم به این دلیل که اساسا او در جایگاه یک تئوریسین اجتماعی نیست و موضع گیری هایش در زمینه های کلان خیلی نباید مورد توجه قرار بگیرد. در آن مقام مدیری به اندازه ی تیپ «قیمت» دم دستی و بی اهمیت است. اما وقتی رسانه و یا شخص پر بیننده ای وارد موضع گیری های خطی و جناحی می شود، مساله اعتبار و قد و قامت آن فرد مطرح نیست. اینجا دیگر سخن جایگاهی است که دیده می شود و نباید هر جنس فیکی را در آن به مشتری غالب کرد.

البته که می دانیم مساله ی «برجام» حالا فقط مساله ی انرژی هسته ای و تحریم ها نیست، بلکه بیشتر مساله ی ی انتخاباتی و تبلیغاتی است. اگر «برجام» به عنوان پشیانی فعالیت ها و تلاش های دولت روحانی زشت به نظر بیاید، کار برای اصلاح طلبان در اردیبهشت 96 دشوار می شود و اگر بالعکس زیبا به نظر بیاید جناح مقابل دچار تنگنا خواهد شد. شوخی و یا طنز گزنده مدیری (از عصبیت عجیبی هم بهره می برد) که با واژه ی «بتمرگ» همراه شد، بی تعارف بیشتر یاد آور نوع سیاست ورزی تیم دیپلماسی کنونی بود، خصوصا این که در قیاس با رشادت های پیشنیان و در لا به لای جملات مدیری عرضه شد.

[یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی]

پس انکار و یا فرار به جلوهای مدیری حداقل برای بخشی از مخاطبان «دورهمی» قابل قبول و پذیرفتنی نیست. یک برنامه ساز فرهنگی تا این حد می داند که کدام جملات و کدام لحن چه بخش هایی از جامعه را هدف قرار می دهد، پس وقتی این گونه اظهار نظر می کند و به چپ و راست می افتد، باید مسئولیت جملاتش را بپذیرد. جملاتی که ریشه در نوعی آنارشیسم خزنده رسانه ای دارد.چرا آنارشیسم؟ چون واضح و شفاف جلو نمی آید و در لوای چیز دیگری موضعش را بیان می کند و البته مسئولیت گریز هم هست و یک دلیل دیگر این که در بستری رشد می کند که نظم و سامانی ندارد.

آنارشیسم همان هرج مرج طلبی پنهانی است که نه به عنوان یک استراتژی (برنامه کلان و بلند مدت) بلکه به عنوان یک تاکتیک (موقتی و خرد) دوام زیادی برای رسانه و صاحبانش ندارد و دستش به سرعت رو می شود و رسانه را زمین می زند. در حقیقت به ارث رسیده از دنیای سیاسی ها به دنیای رسانه ای هاست. مدیری با چنین موضع گیری از اصل و ماهیت یک تاک شو دور می شود. (تاکشوها البته حاشیه سازی و جریان سازی دارند اما نه در یک مسیر ثابت) او جملاتی هدف دار می گوید در امتداد «چال اسکندرون» شب های برره و یا استهزای نمایندگان مجلس جنجالی ششم در «نقطه چین» . به نوعی با در صدر قراردادن خودش و برنامه اش به حیات برنامه اش کمک می کند، اما وقتی مسیر این تاکتیک ثابت باشد و همیشه به یک مقصد برسد. در کمترین آفتی که می زند فراری دادن بخشی از مخاطبان پر شماری است که اگر روزی شواهد کافی از تعلق خاطر افرادی در سطح او پیدا کنند، طلا هم که بسازند به قیمت مس می خرند.

میان آن حق طلاق که موجی ایجاد کرد با این جملات عصبی، تفاوتی است به باریکی یک تارمو! همان مرزی که مدیری را از موج سازی های سالم رسانه ای به جهت گیری های آنارشیستی و در خدمت یک هدف خاص سیاسی می اندازد. آقای مدیری شما بزرگتر از دولت های هشت ساله ای، ذهن مردم بیست و پنج سالی هست که با شما زندگی می کند، بماند که اصلا «بتمرگ» به شما نمی آید.



آلتین تاش یا (سکانس ماندگار هفته)

ترور «آندری کارلوف» سفیر روسیه در ترکیه و در آستانه نشست سه جانبه «ایران، روسیه و ترکیه» ابعاد گوناگونی دارد. در این یادداشت کوچک تلاش کردیم از دریچه ای متفاوت تر به این حادثه نگاه کنیم البته با گذری به میزانسن این اتفاق در خاورمیانه.

در یک نمایشگاه هنری فردی از اعضای پلیس ضد شورش اسلحه می کشد و تیر اندازی می کند و به قتل می رساند. ژست فاتحانه ای می گیرد، دوربین ها قدم به قدم حادثه را ثبت می کنند. مضروب روی زمین افتاده، خون زیادی در کار نیست. وضعیت ثابت و قهار و انگار که چند لحظه ای همه مانکن می شوند و فقط «ترور» حرکت می کند. شرح یک سکانس سینمایی است؟ نه این تصویر واقعیت عریان خاورمیانه ای است که کم کم خشونت و خون ریزی را به اروپا وام می دهد (تا حدی که در آستانه کریسمس تن ایتالیا و آلمان می لرزد)

«ترور» همیشه بوده و اصلا در سیاست از اصول پیشبردی است. دولت ها و گروه ها به «ترور» متوسل می شوند تا کاری پیش ببرند و یا حداقل پیامی برسانند و سیگنالی به جناح مقابل بدهند. مثلا ترور در انقلاب ها از ابزار تثبیتی غیرقابل چشم پوشی است و دولت ها برای ترور در چنان شرایطی هزار مدل توجیه اخلاقی تراشیده اند و جالب این جاست که قتل و خونریزی در زیر لوای مکاتب سیاسی می تواند در جایی خوب و جای دیگری بد باشد، بسته به منفعتی است که می رساند. خلاصه این که «ترور» اصلا عجیب نیست، آن هم در این وضعیت متخاصم و پیچیده خاورمیانه و آن هم در ترکیه که روزگاری است که یک اپوزیسیون ترسناک به نام گولن دارد، قومیت هایش به طور خاص کردها نا آرام تر از همیشه اند. با آمریکا مثل سابق آفتابی نیستند و با روسیه هم در حالتی نیمه ابری به سر می برند و شکاف های جدی هم در ارتش دارند.

[یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی]

اردوغان تلاش می کند گناه را تماما گردن گولنیست ها بیندازد اما جاه طلبی هایش در سوریه حالا دامن گیر شده، ظاهرا ترک ها که قرار بود سوئیس خاورمیانه باشند از ترکیه بودن هم افتاده اند. اردوغان قدمی برداشت که کل عضلات ترکیه را قفل کرد و حالا باید به آن جمله بیاندیشد؛ «حلب را آزاد کنید و به سوریه فکر کنید»!

همه ی این ها را نوشتیم که برسیم به فرم «ترور» انجام شده، همان شرحی که در پاراگراف اول آمد. فضای دراماتیک و سینمایی حادثه آنکارا و این که چرا به تازگی ترورها و خشونت های برنامه ریزی شده انقدر ابعاد نمایشی و تبلیغاتی دارند؟ تئوری ای که داعش آن را بنا نهاد و حال «فتح الجیش» و آلتین تاش از آن بهره می برند. تاریخ پر از این ترور ها بوده اما این که ترور مثل یک فیلمنامه سینمایی و با زبان رسانه ای انجام می گیرد، اتفاقی است تازه و قابل بحث. اگر صرف فعل «ترور» پیام رسان بوده حالا شکل های ترور هم پیام های جداگانه ای دارد. نگاه کنید آن فریاد خشمگین پلیس جوان را پشت سرش کلی تابلوهای هنری است، اما همه در محاق قرار گرفته اند و فوکوس روی میمک صورت اوست و این پرسشی با خود می آورد که آیا «ترور» و در سطحی کلی تر خشونت هنرمندانه تر و ظریف تر شده؟ آیا بدویت از رفتارهای غریزی هم کوچ کرده است؟ پاسخ هایش را باید در فلسفه جست و جو کرد اما در دنیا سیاست هر چه که هست ترکیه در نشست سه جانه با ایران و روسیه در پائین ترین جایگاه خواهد نشست؛ آچمز روسی اردوغان در یک پلان سکانس دراماتیک!



آزاده نامداری یا (خبرهای خواب آور هفته)

رفته رفته برنامه های اینترنتی قوت بیشتری پیدا می کنند و تنوع این دست برنامه ها بیشتر می شود، از برنامه هایی سینمایی نظیر: سی و پنج تا برنامه هایی گفت و گو محور و زنانه ای مثل: «آبان» که این روزها آزاده نامداری را به عنوان مجری با خودش دارد. در ابتدا کم تعداد بودن این برنامه ها و مخاطبان محدود آن ها را در حاشیه امنی قرار داده بود که در تیررس قرار نمی گرفتند، اما هر چه که می گذرد با سیل برنامه هایی مواجهیم که اتفاقا خوب هم مخاطب جذب می کنند. این برنامه ها روزگار دشوارتری خواهند داشت دیده شدن همان قدر که جذاب است دردسر های خودش را هم خواهد داشت.

در هفته گذشته آزاده نامداری از جانب برخی رسانه های خاص تحت فشار قرار گرفت، به خاطر گفت و گو با مونا برزویی ترانه سرا. گفت و گویی که عده ای اعتقاد دارند در آن هنجار شکنی شده و مسائلی در آن مطرح شده که خلاف عرف و حتی قانون کشورمان است. مثلا نقد می کنند که چرا مهمان برنامه پوشش مناسبی نداشته و نامداری هم پوشش او را تقبیح نکرده. انتقاداتی که رفته رفته به حوزه زندگی شخصی نامداری هم کشیده شده و او فردی هنجار شکن در حوزه خانوادگی اش عنوان شده و عطف می دهند به ماجراهای نامداری و فرزاد حسنی. اما آیا واقعا اجرا و ابراز عقیده در یک برنامه اینترنتی مستقل ارتباطی به خصوصیات اخلاقی یک مجری دارد؟ آیا این نوعی سنگ اندازی و مسدود کردن فضای فرهنگی نیست؟ (آن هم برای یک برنامه زنانه که طبیعتا در رسانه های رسمی خیلی فرصت بروز ندارد)

[یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی]

وقتی که امثال نامداری در رسانه ملی به اجرا می پردازند، می توانیم نسبت به مسائل خانوادگی آن ها حساس باشیم و حتی در صورت نیاز اظهار نظر کنیم. چون رسانه ملی همان طور که از نامش پیداست فراگیری زیادی دارد و مجری این رسانه به نوعی مجری مورد تایید نظام است و در یک فضای غیر انتخابی عرضه می شود. پس بی نهایت حساسیت ها در مورد او اعمال می شود.

اما یک برنامه اینترنتی مستقل باز هم همان طور که از نامش پیداست در یک فضای مستقل و انتخابی قرار می گیرد. مخاطب می تواند با توجه به سبقه برنامه آن را دانلود و تماشا کند و یا نه اصلا ترجیح بدهد قید آن را بزند، پس این که نامداری چگونه زندگی می کند، هیچ ارتباطی به مجری گری در برنامه «آبان» ندارد. این شکل نقد اساسا نقد نیست و تخریب است و بدتر این که به نوعی محدود کردن حق انتخاب برای مخاطب فرهنگی است. اگر محدود کردن نباشد سمت و سو دادن هست حداقل! مضاف بر این که رسانه و اصحاب آن همیشه با توجه به بضاعت و امکان اولویت سنجی می کنند و میزان اهمیت اخبار مورد پوشش را در شماری از المان ها می گنجاند که یک نفع حداکثری داشته باشند؛ جذابیت و اعتبار و مخاطب و ... مقولاتی از این دسته که همه ذیل اصول کار رسانه ای است که باید آگاه کند نه که بخواباند.

مورد نامداری مثال خوبی از اخباری است که بی دلیل پر رنگ می شود و حکم خواب آور ذهنی را دارند. حواس پرت کن هایی که باید به مرور یاد بگیریم بی توجه و بدون کلیک از آن ها بگذریم والسلام.

پی نوشت: در مورد شخص آزاده نامداری و سلسله رفتارهای متناقض نامبرده تردیدی نیست، مقصود این یادداشت نقد خبرهای پوچ است.



علی دایی یا (صراحت لهجه هفته)

علی دایی پس از پایان بازی استقلال و نفت در چارچوب جام حذفی حرف هایی به زبان آورد که خیلی ها از بیان کردنش اکراه دارند.او به صراحت از تماشاچیانی که خانواده او را مورد توهین قرار دادند گله کرد و فحاشی را به خودشان برگرداند. دایی از تلاش های دستیار علی منصوریان در تحریک تماشاچیان گفت و البته از صدا و سیما هم به شدت انتقاد کرد. او بی ملاحظه حرف زد و «تعارف» را کنار گذاشت.

علی دایی در بستری تصمیم به صریح بودن گرفته که لیدر یک باشگاه در انزار عمومی کتک کاری می کند. کار به پلیس و خونریزی می رسد و همان لیدر در بازی با نفت روی سکوها خودنمایی می کند و همین یک مصداق نشان می دهد که فوتبال ایرانی تعارف بر نمی دارد. چون تعارف برای آبرو داری می آید. آبرو داری یعنی آبی که به صورت می زنیم ترو تازه نشانمان بدهد و کمی و کاستی ها به چشم نیاید. اما کدام آب صورت فوتبال ایرانی را تر و تازه نشان می دهد؟

فوتبالی که کلی اسکناس وسط گودش ریخته اند و البته هم کلی فرصت طلب در اطراف خودش جمع کرده، فرصت طلب مدیر، فرصت طلب روزنامه نگار، فرصت طلب لیدر...طاعونی که همه را درگیر خودش کرده که آبرو ندارد، ما تعارف می کنیم که آبرو داری کنیم. اصلا مگر چیزی مانده که برایش تعارف می کنیم؟

مسعود شجاعی همین تازگی ها حرف هایی زد که در بد تریبونی علنی شد. اما علی دایی همین جا بغل گوشمان با رسانه های خودمان صحبت کرده. او که مثل شجاعی در موقعیت چهره سازی نیست. گیریم که شجاعی از لحاظ فنی قابل نیست و صرفا با یک مصاحبه خواسته کسب اعتبار کند. علی دایی که نیازی ندارد و همه جوره در سقف فوتبال ماست. نه تحت تاثیر دلال ها قرار می گیرد و نه وامدار این و آن است!

[یک هفته 7 چهره؛ از مهران مدیری تا علی دایی]

باور کنیم انکار و آبرو داری و قطع صدای ورزشگاه ، کمکی به حال نذار فوتبال ایرانی نمی کند. واقعیت فوتبال ما در 40 سال ناکامی ورود به المپیک است. در 20 سال قهرمان نشدن در آسیا. واقعیت ما تیم گلخانه ای کی روش نیست. حتی فوتبال شناور برانکویی هم به اینجا ربطی ندارد. این ها آدم هایی هستند که با رفتنشان ساختاری به جا نمی گذارند، ساختار با استادیوم های مدرن، مدرسه های واقعی فوتبال و با علم روز ایجاد می شود.

منافع زود گذر چشم همه ی عوامل این ورزش را گرفته و پرسپولیس و استقلال بدجوری شبیه ایران خودرو و سایپا شده اند؛ انحصاری و اجباری بدون خلاقیت! گاها پارس خودرویی هم می آید، سپاهان یا تراکتور فرقی نمی کند. وقتی ماهیت سود دهی یک بنگاه اقتصادی تحت سلطه و دخالت قرار می گیرد، بازدهی مهم نیست و شفافیت به وجود نخواهد آمد، آن وقت بی نهایت انکار و تعارف نیاز می شود برای پوشاندن اتفاقات تلخ پشت پرده وهمن پشت پرده ها از پس تماشاچی پرخاشگر بر نمی آید، چون اصلا حواسش جای دیگری است. صراحت دایی از جنس حرف های مشوش مایلی کهن و یا غرولندهای خداداد نیست، این ها اصل واقعیت است باید بشنویم.

دیدگاهتان را بنویسید