با سرمایه گذاریهای گسترده ترکیه، عربستان، قطر و امارات
آینده صنعت فولاد خاورمیانه چگونه خواهد بود؟
دنیای معدن -چه با دید جهانی و چه منطقهای، صنعت فولادسازی کشور در آیندهای نزدیک با رقیبان بسیار جدی و سخت کوش مواجه خواهد بود. که مسلما لازمه این رقابت استفاده حداکثری از مزیتهای داخلی و بهبود بهرهوری کارخانجات فولادسازی داخلی میباشد.
به گزارش دنیای معدن، میزان صادرات جهانی فولاد و نحوه توزیع آن در بین کشورهای مناطق مختلف جهان در مطلبی با عنوان « بررسی صادرات جهانی فولاد » بررسی شد و با استناد به آمار انجمن جهانی فولاد مشاهده گردید، بیشترین حجم مبادله و صادرات فولاد بین کشورهایی است که در یک منطقه جغرافیایی قرار میگیرند ( ناحیهای همرنگ در نقشه زیر ) و یا بین آنها مرز دریایی و زمینی کوتاه وجود دارد.
مناطق جهانی و تولید کنندگان برتر
و در نهایت مشاهده شد، در سال ۲۰۱۳ مناطق خاورمیانه و بقیه آسیا ( قاره آسیا به جز خاورمیانه و چین و ژاپن و مشترک المنافع - ناحیه قرمز در نقشه بالا) به ترتیب با واردات ۲۵ و ۴۴ میلیون تن فولاد، واردکننده ترین مناطق در تقسیم بندی ۱۰ گانه بالا بودهاند.
به منظور ارزیابی بازار و تولید خاورمیانه، ابتدا وضعیت صادرکنندگان عمده و سپس وضعیت تولیدکنندگان داخلی این منطقه مورد بررسی قرار می گیرد.
صادر کنندگان فولاد به خاورمیانه :
با توجه به جدول زیر مشخص می شود که منطقه بقیه اروپا ( کشورهای اروپایی غیر عضو در اتحادیه اروپا ) در سال ۲۰۱۳ بیشترین سهم را در صادرات فولاد به خاورمیانه داشتهاند و رتبههای بعدی اختیار چین و کشورهای مشترک المنافع میباشد.
آمار صادرات فولاد به خاورمیانه به تفکیک منطقه (میلیون تن)
همانگونه که بیان شد، ترکیه بزرگترین تولید کننده فولاد در بین کشورهای اروپایی غیر عضو در اتحادیه اروپا است (۳۵ میلیون از ۳۸ میلیون تن تولیدی کل این منطقه ) و روسیه و اوکراین هم در مجموع بیشترین تولید در بین کشورهای مشترک المنافع را دارند. لذا میتوان ترکیه؛ چین، روسیه و اوکراین را بزرگترین صادرکنندگان فولاد به منطقه خاورمیانه محسوب کرد.
به منظور ارزیابی توان رقابتی صنعت فولاد در منطقه باید مقایسه ای بین وضعیت این صنعت با کشورهای مذکور صورت گیرد، در اینجا این مقایسه به صورت اجمالی بین وضعیت تولید صنعت فولاد ایران و ترکیه ( به عنوان بزرگترین صادرکننده فولاد به خاورمیانه ) صورت میپذیرد.
ترکیه با تولید ۳۵ میلیون تنی فولاد، هشتمین تولید کننده بزرگ دنیا در سال ۲۰۱۳ بوده است. در نمودار زیر مقایسه بین تولید و مصرف فولاد در ترکیه بیانگر این واقعیت است که مازاد تولید در ترکیه وجود داشته و این اضافه تولید عمدتا در بخش مقاطع فولادی است. این واقعیت نشانگر ایجاد ارزش افزوده در محصولات فولادی ترکیه می باشد. این مهم ترکیه را در موقعیت مناسبی در منطقه قرار می دهد که به عنوان یکی از قطبهای فولاد در منطقه مطرح باشد.
با بررسی همین شاخصها در صنعت فولاد ایران، با توجه به نمودار زیر مشخص میگردد ایران کمبود عرضه داشته و از همین رو تولید داخلی آن نمی تواند بازار داخل خود را به درستی جوابگو باشد لذا توان رقابت در عرصه بین المللی به صورت خود به خود از دست میرود.
اما به نظر میرسد عدم خودکفایی، تنها مشکل فولاد ایران در مقایسه با ترکیه نیست. یکی از موضوعات مهمی که فولاد سازان ترکیه با آن سروکار دارند بالا بودن قیمت انرژی است. قیمت برق در ترکیه از اکثر کشورهای اروپایی بالاتر است. در سال ۲۰۱۳ قیمت برق مشترکین خانگی بهطور متوسط ۳۶/۰ لیر به ازای هر کیلو وات ساعت (با احتساب لیر ۱۵۰۰ تومانی تقریبا معادل ۵۴۰ تومان) و قیمت برق مشترکین صنعتی بهطور متوسط ۲۴/۰ لیر (حدود ۳۶۰ تومان) بوده است. همچنین بهای پرداختی مشترکین صنعتی برای یک متر مکعب گاز در همین سال ۸۹/۰ لیر (حدود ۱۳۳۰ تومان) بوده است.
تعرفه برق در همین سال برای صنایع ایران به ازای هر کیلووات ساعت بهطور متوسط ۴۳ تومان و قیمت گاز برای بخش صنعت ۷۰ تومان در هر متر مکعب بوده است ( پیش از اجرای فاز دوم هدف مندی یارانهها ). اما در همین شرایط میلگرد ترکیه برای صادرات به عراق در ماه آوریل ۲۰۱۴ به قیمت ۵۸۰ دلار درب کارخانه پیشنهاد میشود که از قیمت میلگرد در بازار داخلی ایران پایینتر است! معضل تکنولوژی قدیمی و فرسوده و عدم بهره وری مطلوب صنعت فولاد معضل بسیار بزرگی است که عملا امکان صادرات و رقابت جهانی را از این صنعت استراتژیک و اولویت دار گرفته است.
تولیدکنندگان فولاد در خاورمیانه :
بر اساس آمار ارائه شده انجمن جهانی فولاد در سال گذشته میلادی، در مجموع ۳۰ میلون تن فولاد در خاورمیانه تولید شده است که نیمی از آن متعلق به ایران بودهاست. با توجه به سرمایهگذاریهای عظیم و برنامههای مدون دیگر تولیدگران منطقه خاورمیانه، پیش بینی میشود در سالیان پیشرو جدیترین رقیبان ایران در صنعت فولاد این کشورها باشند. با بررسی وضعیت کشورهای عربستان، مصر، قطر و امارات و مقایسه آن با ایران مشخص میگردد صنعت فولاد در این چهار کشور بسیار به هم نزدیک هستند. همه آنها بر اساس تولید آهن اسفنجی توسعه یافتهاند ( فرایند متکی بر احیا سنگ آهن با استفاده از گاز طبیعی ). پارامترهای تولیدی عمده صنعت فولاد شامل موارد زیر است که در اینجا مقایسهای اجمالی با وضعیت فعلی ایران صورت گرفته است.
نیروی کار: نیروی انسانی به صورت متوسط ۲۵% از قیمت تمام شده تولیدات یک کارخانه فولاد را تشکیل میدهد. با وجود پایین بودن سطح درآمد در ایران متاسفانه نمیتوانیم بگوییم که نیروی کار در ایران ارزانتر از سه کشور دیگر است؛ چرا که این کشورها از نیروهای خارجی استفاده میکنند و از سوی دیگر به دلیل تکنولوژی مورد استفاده، بازدهی نیروی انسانی در آنجا بسیار بیشتر از ایران است.
انرژی: از سوی دیگر هزینه انرژی در این کشورها همانند ایران، بسیار پایین و میزان آن نیز نامحدود است. هیچ یک از کارخانههای فولاد در کشورهای فوق دغدغه انرژی ندارد. اما در ایران با وجود منابع عظیم گاز، انرژی هنوز یکی از چالشهای توسعه فولاد است. در فصولی از سال به دلیل مشکلات گاز رسانی به دیگر نقاط کشور تعدادی از کارخانه های فولاد با ۴۰% ظرفیت اسمی خود کار میکنند.
حمل و نقل : کارخانههای فولاد در کشورهای عربی از نظر لجستیکی به دلیل نزدیکی به ساحل در موقعیتهای بسیار مناسب قرار دارند که این موضوع هزینههای حمل را کاهش میدهد. در ایران مکان یابی بعضی از صنایع با اهداف غیراقتصادی صورت گرفته و هزینههای حمل و نقل به تدریج به یک چالش جدی برای صنعت فولاد تبدیل میشود. متاسفانه تنها طی چند سال اخیر است که به مکان یابی مناسب جهت صنایع فولاد توجه شده است.
آب : کارخانههای بزرگ فولاد ایران ( نظیر فولاد مبارکه و ذوب آهن ) در نزدیکی منابع آب ساخته شدهاند اما این آب به تدریج کمتر و کمتر شده است. در حال حاضر یکی از مشکلات بسیار جدی این صنعت در ایران مصرف آب است. بهطور کلی آب صنایع فولاد در جنوب خلیج فارس از طریق فرآیند نمکزدایی آب دریا تامین میشود که با توجه به هزینه پایین انرژی و قرار گرفتن در کنار دریا پرهزینه نیست. در آینده در صورتی که کارخانههای ایرانی بخواهند از آب دریا استفاده کنند (که چندان هم دور از تصور نیست) علاوهبر هزینه نمکزدایی، هزینه انتقال این آب به مناطق مصرف نیز به این شرکتها تحمیل میشود که این عامل از توان رقابتی فولاد ایران میکاهد.
مواد اولیه : تمام واحدهای فولاد خلیج فارس از گاز طبیعی به عنوان ماده احیاکننده استفاده میکنند بنابراین نیازی به واردات زغالسنگ ( ماده احیاکننده سنگ آهن در روش کوره بلند ) در این کشورها وجود ندارد. سنگآهن مورد نیاز از کشورهای برزیل (که در بحرین به گندله تبدیل میشود)، سوئد و استرالیا تامین میشود. هزینه جابهجایی مواد در این گروه از شرکتها به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به ساحل پایین است. قراضه مورد نیاز از اروپا و آمریکا وارد میشود. ایران تنها کشور در منطقه خلیج فارس است که تولیدکننده سنگآهن به شمار میرود با این حال خام فروشی مواد اولیه ( به خصوص سنگ آهن ) برای ما یک چالش همچنان حل نشده، میباشد.
با این تفاسیر آنگونه که بیان شد چه با دید جهانی و چه منطقهای صنعت فولادسازی کشور در آیندهای نزدیک با رقیبان بسیار جدی و سخت کوش مواجه خواهد بود. که مسلما لازمه این رقابت استفاده حداکثری از مزیتهای داخلی و بهبود بهرهوری کارخانجات فولادسازی داخلی میباشد.
دیدگاهتان را بنویسید