43009

فراز و فرود حزب توده

ریشه های سیاسی و اجتماعی شکل گیری حزب (بخش سوم)

ریشه های سیاسی و اجتماعی شکل گیری حزب (بخش سوم)

در قسمت های قبل به تاریخچه فعالیت حزب سوسیال دموکرات (اجتماعیون عامیون)، به عنوان نخستین حزب سیاسی ایران که مروج اندیشه های چپ گرایانه بود و نیز مفهوم اصطلاح «چپ» در اندیشه سیاسی پرداختیم. همان طور که اشاره شد، اعضای حزب سوسیال دموکرات را نمی توان سوسیالیست یا مروج اندیشه های مارکسیستی دانست. اعضای فعال این حزب، مجموعه ای از طیف های مختلف و متفاوت سیاسی در دوران مشروطه بودند که رویکردهای سیاسی آن ها گاه با هم متناقض بود. نخستین حزبی که رأساً به تبلیغ مرام کمونیستی در ایران پرداخت، حزب کمونیست ایران بود. برخی از فعالان این حزب، نقش مهمی در تبلیغ مرام اشتراکی و شکل گیری جریان های مارکسیستی، به خصوص حزب توده، در ایران داشتند.

حزب کمونیست ایران

ظاهراً حزب کمونیست ایران، نخستین تشکیلاتی است که بر اساس آموزه های مارکسیستی شکل گرفت. کمونیست ها پس از تسلط بر روسیه و تأسیس اتحاد جماهیر شوروی، برای گسترش نفوذ اندیشه های مارکسیستی در جهان عجله داشتند. در بهار سال 1296ش، حزب کمونیست ایران، با نام «حزب عدالت» تأسیس شد. برخی از بنیانگذاران این حزب از فعالان جریان سوسیال دموکرات گیلان بودند. سیدجعفر پیشه وری، از نخستین اعضای حزب، که در قسمت های آینده به نقش او در جریان چپ ایران و برخوردش با حزب توده اشاره خواهیم کرد، تاریخچه تأسیس این تشکیلات را به صورت پاورقی در روزنامه اش، «آژیر»، منتشر می کرد. اسدا... غفارزاده در نخستین جلسه حزب، به دبیرکلی انتخاب شد. حزب عدالت از تابستان سال 1299ش، رسماً عنوان حزب کمونیست ایران را برای خود برگزید. این حزب روزنامه ای با عنوان «بیرق عدالت» منتشر می کرد. از فعالان دیگر این حزب که برخی از آن ها بعدها نقش فعالی در جریان های چپ و مارکسیستی ایران داشتند، می توان به کامران آقازاده(که تابعیت شوروی را پذیرفت و به روسیه رفت)، سلطان زاده(نام اصلی وی آواتیس میکائیلیان بود. وی تئوریسین برجسته مارکسیست و از مشاوران بوخارین، عضو هیئت سیاسی حزب کمونیست شوروی، بود که سرانجام مورد سوءظن استالین قرار گرفت و به دستور او کشته شد) و حیدرعمواوغلی(حیدر افشار، معروف به تاری وردی، از فعالان جنبش مشروطه و سخنگوی حزب بود. وی تلاش زیادی برای فریب دادن میرزاکوچک خان کرد که به جایی نرسید. حیدر افشار به طرز مرموزی کشته شد) اشاره کرد. حزب کمونیست ایران در دوره دوم فعالیت خود، پس از استقرار رژیم رضاخان، نشریه ای به نام «پیکار» با مدیریت مرتضی علوی، از فعالان بعدی حزب توده، منتشر می کرد که به دستور رضاخان توقیف شد. آخرین فعالیت آن ها در ایران انتشار مجله «دنیا» با فعالیت تقی ارانی، کامبخش و کامران بود که در آینده به ماجرای فعالیت و توقیف آن در دوران دیکتاتوری رضاخان، اشاره خواهیم کرد.

دیدگاهتان را بنویسید