فناوری های نو به کمک ایمن سازی معادن می آیند
دنیای معدن -وقوع حوادث معدنی در گوشه و کنار جهان سبب خسارت های جانی و مالی فراوانی می شود، به همین دلیل ایمنی در فعالیت های معدنی باید از مراحل اولیه یعنی اکتشاف تا استخراج مورد توجه فعالان این بخش باشد.
با این حال متاسفانه معادن موجود در کشور به ویژه معادن بخش خصوصی به دلیل مشکلات مالی از استانداردهای کامل ایمنی برخوردار نیستند و این موضوع می تواند اتفاقات ناگواری را پدید آورد. مجهزسازی معادن کشور از نظر ایمنی نیاز به هزینه و ارتباط با برخی از کشورهای صاحب فناوری دارد، درنتیجه ارتباط با کشورهای بزرگ معدنی وهمچنین کشور چین می تواند تا حدودی مشکل بخش معدن را در زمینه ایمنی حل کند. ? ? گفت وگو با درباره ایمنی در معادن ایران و سایر کشورهای جهان اظهار کرد: پیش از بررسی باید بگویم که حوادث اخیر در معادن زیرزمینی دنیا و به تازگی معادن زغال سنگ و معدن منگنز و نارچ قم که 10 روز قبل اتفاق افتاد، ضرورت تحلیل و ارزیابی ریسک در این معادن و نحوه اعمال صحیح مقررات حفاظتی و آیین نامه ایمنی معادن در راستای حفظ و صیانت از نیروی انسانی مولد کشور را بااهمیت تر می سازد.
حوادث و بیماری های ناشی از کار همواره سبب خسارات و صدمات جانی و مالی فراوانی در کشور می شود و در این میان نقش تحلیلی آمار حوادث رخ داده در معادن همچون ابزاری موثر برای پیشگیری و بهبود وضعیت ایمنی در معادن مورد استفاده قرار می گیرد. با گسترش علم و فناوری های جدید، مهندسی ایمنی هم نه تنها در بخش صنعت بلکه در بخش معدن نیز جایگاه خود را پیدا کرده و مقوله ایمنی باید در تمامی مراحل فعالیت های معدنی از اکتشاف تا استخراج مورد توجه ویژه قرار گیرد.
شناسایی ، ارزیابی و طبقه بندی ریسک به عنوان گام نخست در بهبود ایمنی در سیستم صنعتی و معدنی مطرح است ، به عبارت دیگر باید نقاط ضعف را شناخت و پس از ارزیابی و رده بندی اولویت های اجرایی ، نسبت به ارائه راهکارها به منظور رفع یا پیشگیری از آنها اقدام کرد، یعنی درحقیقت طرح استانداردسازی مناسب در معادن زیرزمینی و به ویژه معادن زغال سنگ پیاده و اجرا شود. شهناز نوایی در ادامه افزود: در ایران هرچند کانسارهای زغال سنگ در شکل و وسعتی نیستند که قابل مقایسه با بعضی کشورهای زغال خیز باشند اما ارزش معادن زغال سنگ در اقتصاد و اشتغال کشور کم نیست .
فعالیت های معدنی در معادن زیرزمینی در قیاس با سایر فعالیت های صنعتی دارای تفاوت هایی است که در حالت کلی ناشی از ماهیت و خصوصیات حاکم بر کار در این معادن است . وجود تجهیزات خاص مورد استفاده در کارگاه های استخراج و دیگر محیط های کاری در این معادن از یک سو و نیاز به سیستم های تهویه ، بارگیری و باربری و شرایط پایدارسازی به ویژه تحکیم ستون های نگهدارنده سقف تونل ها و... از سوی دیگر، شرایط متفاوتی را نسبت به سایر فعالیت های کاری ایجاد می کند. وی گفت : این مسئله در معادن زغال سنگ به دلیل سایر محدودیت های عملیاتی مانند وجود گاز متان در لایه های زغالی و به تبع آن احتمال تصاعد و انفجار ناشی از آن ، تجمع گرد زغال در هوای معدن و ظرفیت انفجار ناشی از آن ، ریزش سقف و دیوار، خودسوزی زغال و انتشار گاز های سمی ، نور ناکافی و شیب زیاد لایه های زغال ، شرایط دشوار تری را از نظر ایمنی و سختی کار برای فعالان این بخش ایجاد می کند. نوایی تصریح کرد: طبق برآورد سازمان جهانی کار، سالانه بیش از 350هزار مرگ و 330میلیون حادثه منجر به صدمه و جراحت در اثر حوادث ناشی از کار می شود و خسارات ناشی از آنها معادل 4درصد کل تولید ناخالص جهانی برآورد شده است .
با توجه به اینکه جمعیت ایران یک درصد جمعیت جهانی را به خود اختصاص می دهد، می توان به طور تقریبی تعداد مرگ ومیر و صدمات ناشی از کار در معادن ایران را 3500 نفر فوتی و 3میلیون و 300هزار جراحت در سال برآورد کرد. طبق اطلاعات منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران ، کشور ایران با 5316 معدن فعال ، جزو 15کشور اول دارای ذخایر معدنی دنیاست که بیش از 60 نوع کانی از معادن آن استخراج می شود و در صنعت معدنکاری کشور بیش از یکصد هزار نفر به طور مستقیم و حدود 2 میلیون نفر به طور غیرمستقیم مشغول به کار هستند و متاسفانه در سال های گذشته تعداد حوادث ناشی از کار در معادن سیر صعودی داشته و تعداد این حوادث از 876 حادثه در سال 2009م به 1177 حادثه در سال 2012م افزایش یافته و با در نظر گرفتن اینکه در ایران تعداد زیادی از حوادث ناشی از کار گزارش نمی شود و اینکه حجم استخراج معادن ایران در مقایسه با حجم تولید و استخراج کشورهایی مانند چین بسیار ناچیز است تعداد و شدت حوادث در معادن ایران بحث برانگیز است و طبق مطالعات انجام شده ، علت ریشه ای بیش از 80درصد حوادث ، اعمال و رفتار ناایمن بوده و علت 20درصد دیگر شرایط ناایمن و سایر عوامل مربوط است .
منظور از اعمال ناایمن تخطی از دستورالعمل ها و رویه های انجام کار ایمن است و منظور از شرایط ناایمن ، وجود موقعیت هایی است که ظرفیت وقوع حادثه را دارند. عضو خانه معدن ایران درباره اقدامات مهمی که می توان برای حفظ ایمنی در فعالیت های معدنی انجام داد، اظهار کرد: یکی از مهم ترین اصول در جلوگیری از حوادث ناشی از کار، به وجود آوردن و تقویت رفتارهای ایمنی در بین کارکنان معدن است .
تجربه ثابت کرده که افراد به شیوه نسبتا پایدار در موقعیت ها و شرایط خیلی متفاوت به محرک ها پاسخ می دهند و درنتیجه هرگونه تغییر در نگرش رفتاری ، احتمالا اثری مهم بر بروز رفتارهای ایمن یا ناایمن کارکنان دارد. چنانچه با بیان روند شکل گیری نیاز انسان ها به ایمنی ، مفاهیمی در زمینه ایجاد فرهنگ ایمنی در معادن و تقویت رفتارهای ایمن در معادن و تقویت رفتارهای ایمن کارکنان مطرح و عوامل موثر بر رفتار ایمن سازمانی برای آنها تشریح شود،کارفرما می تواند با دقت در محیط کاری خویش و تقویت این عوامل در کارکنان ، شاهد ایجاد و تقویت رفتارهای ایمن در کارکنان و در نتیجه کاهش حوادث ناشی از کار باشد. نوایی تصریح کرد: در نهایت نتیجه گیری می شود که نگرش کارکنان نسبت به برخورد مدیریت با ایمنی و استقبال مدیریت از اهمیت ایمنی از اولویت های اساسی در بهبود شرایط کار در معادن است .
در کنار این موضوع ، پرهیز مدیران از وضع قوانین مکرر بدون کاربرد و توجه و تمرکز بیشتر به امر آموزش مسائل و رویه های ایمنی ، تغییر قوانین و توجیه کارگران معادن نسبت به اهمیت رفتارهای ایمن سازمانی کارکنان در معادن می تواند به عنوان راهکار های عملی برای ارتقا و بهبود سطح ایمنی در اینگونه معادن مطرح باشد. رتبه بالای ایمنی در کانادا، امریکا و روسیه کارشناس اکتشافات در گفت وگو با درباره ایمنی در معادن ایران اظهار کرد: باوجود تبلیغات فراوانی که از موضوع ایمنی در معادن به چشم می خورد اما متاسفانه همچنان در برخی معادن کشور استانداردهای لازم دیده نمی شود مگر معادنی که استانداردسازی و مکانیزه شده باشند.
برخی از ظرفیت های معدنی موجود در کشور به دلیل اینکه در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته اند، تجهیزات ایمنی کافی در اختیار ندارند. در برخی معادن متعلق به بخش خصوصی ، روش های استخراج زیرزمینی غیرمکانیزه و به روش های سنتی انجام می شود. آرمین سلسانی گفت : البته این موضوع در معادنی که از مشاوران خارجی استفاده می کنند کمی متفاوت است . به عنوان مثال در معدن زغال سنگ طبس از فناوری های روز دنیا استفاده می شود.
در واقع این معدن به دلیل حجم بالای استخراج (سالانه در حدود یک میلیون تن )، روش استخراج زیرزمینی و سیستم مکانیزه برای استحصال ماده معدنی باید تمامی تجهیزات ایمنی را در معدن مستقر کند.اما در بخش معادن روباز نیز در زمینه ایمنی با مشکلات زیادی مواجه هستیم . وی ادامه داد: معدن انگوران به عنوان یک معدن روباز در سال های اخیر با چندین ریزش در بخش دیواره مواجه بوده که این موضوع در کاهش عیار آن نقش مهمی داشته است . از آنجا که پایداری پله های استخراجی در معادن روباز جزو مباحث ایمنی معدن به حساب می آید و انتخاب زاویه پله ها یکی از نکات مهم در طراحی این نوع معادن است ، بنابراین می توان نتیجه گرفت که مبحث ایمنی در معدن یادشده به خوبی رعایت نشده است .
به طور کلی با نگاهی به وضعیت استخراج در معادن کشور می توان چنین اظهار کرد معادن بزرگی که در اختیار دولت قرار دارند از نظر ایمنی مجهزتر و تجهیزات به کار رفته و مکانیزم استخراج در آنها در مقایسه با معادن کوچکتر که در اختیار بخش خصوصی هستند، کامل تر می باشد زیرا بخش خصوصی نیازمند تامین مالی است . به همین دلیل به طبع در بخش ایمنی نیز با مشکلات متعددی رو به رو خواهد بود. سلسانی درباره ایمنی در معادن کشورهای جهان ، بیان کرد: کشورهایی همچون کانادا، امریکا، روسیه و چین که ذخایر خوبی از مواد معدنی را در اختیار دارند، از لحاظ ایمنی نیز در رتبه های بالایی قرار گرفته اند. در بیشتر این کشورها دولت ها حامی اصلی سرمایه گذاران بخش معدنی هستند.
در نتیجه معادن این کشورها از لحاظ تجهیزات و دستگاه های استخراج بسیار مناسب هستند. به عنوان مثال معدن آیداهو در فلوریدای امریکا که از نظر عیار و ذخیره فسفات بسیار مناسب است را می توان نام برد، بنابراین حضور شرکت های بزرگ معدنی در اینگونه معادن و همچنین سرمایه گذاری آنها در این بخش سبب استفاده از فناوری های روز معدنکاری ، بکارگیری ماشین آلات مناسب ، استفاده از روش های مکانیزه استخراج و در نهایت بالا بردن ضریب ایمنی در معادن شده است . این کارشناس اکتشاف درباره راهکارهای ایمن سازی معادن کشور، اظهار کرد: یکی از بهترین راهکارهایی که می توان در ایمن سازی معادن از آن استفاده کرد، بکارگیری مشاوران خارجی و با تجربه ، یادگیری دانش روز کشورهای معدن خیز و وارد کردن ماشین آلات و تجهیزات پیشرفته که توان ساخت آنها به وسیله صنعتگران داخل وجود ندارد است . از سویی دیگر کشورهای اروپایی فناوری های جدیدی در اختیار دارند که می توان برای استفاده از آنها با این کشورها وارد همکاری شد. سلسانی با اشاره به فناوری های موجود در چین ، افزود: کشور چین نیز با توجه به ذخایر معدنی فراوان ، و استفاده از فناوری های نوین ،
دانش جامعی در زمینه تجهیزات ایمنی معادن در اختیار دارد. همکاری با این کشور در زمینه ورود فناوری نیز می تواند اقدامی مناسب برای ایمن سازی معادن داخلی باشد. البته نکته مهم در زمینه انتقال فناوری جست وجوی مناسب و یافتن معادن بزرگ در هر کشور است . بدون شک هر کشور در داشتن یک نوع ماده معدنی شاخص است و در نتیجه در آن معادن دارای فناوری های به روزتری نسبت به دیگر کشورها که ذخایر پراکنده ای دارند، هستند. در واقع استفاده از این نکته معدنداران کشور را در امر واردات تجهیزات ایمنی مناسب ، استاندارد و کارآمد کمک خواهد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید