108883

لزوم رعایت استانداردهای فرآوری مواد معدنی

دنیای معدن -فرآوری، بخش پول‌ساز چرخه تولید محصولات معدنی است و ارزش‌افزوده حاصل شده از آن در مقایسه با مراحل دیگر بسیار بیشتر است. مواد معدنی از زمانی که به‌دست کاوشگران از زیر سنگ‌ها بیرون می‌آیند تا زمانی که با ابزار و ماشین‌آلات و تجهیزات تغییر شکل داده،

فرآوری شده و به محصولات گوناگون تبدیل می‌شوند، نیازمند استانداردسازی هستند تا در شرایط مطلوب و با کیفیت عالی به‌دست مصرف‌کنندگان برسند. به اعتقادکارشناسان، قوانین و استانداردهای لازم برای فرآوری در کشور تدوین شده اما سیستم نظارتی برای اجرای این استانداردها در بخش فرآوری وجود ندارد و این امر باعث می‌شود که اجرای پروژه‌ها در این بخش سودآور نباشد.


فرآوری مواد معدنی
مواد معدنی استخراج شده از معادن برای اینکه قابل‌استفاده در صنعت باشند باید فرآوری شوند. مواد معدنی کم‌عیار برای ورود به بازار مصرف نیاز به یکسری عملیات تغلیظ و پرعیارسازی دارند. بخش فرآوری در معدن با هدف حذف مواد ناخواسته (باطله) و افزایش عیار ماده معدنی (تولید کنسانتره) نقش واسطه بخش معدن و صنایع مختلف را ایفا می‌کند. بخش فرآوری معدن، فراهم‌کننده خوراک اولیه تمام کارخانه‌های ذوب و تغلیظ فلزات در صنعت متالورژی است. درباره مواد غیرفلزی یا همان کانی‌های صنعتی نیز به‌طور تقریبی تمامی صنایع مهم اقتصادی کشورها مانند صنایع شیمیایی، کشاورزی، ساختمان، سرامیک، ذوب فلزات و حتی پزشکی، به گونه‌ای مصرف‌کننده مواد معدنی هستند و نخستین مرحله از خالص‌سازی این مواد در بخش فرآوری معدن انجام می‌شود. علم فرآوری مواد معدنی از آنجا دارای اهمیت است که بدون انجام فرآیند پرعیارسازی، مواد معدنی استخراج شده قابل کاربرد مستقیم در صنعت نیستند و فعالیت‌های معدنی که پایه بیشتر فعالیت‌های اقتصادی هستند با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شوند. انجام عملیات فرآوری، باعث افزایش ارزش‌افزوده ماده معدنی شده و در نتیجه فعالیت‌های معدنی از لحاظ اقتصادی توجیه‌پذیر می‌شود. این فعالیت‌ها باید از چارچوبی به اسم استاندارد پیروی کند. گاه این چارچوب را خود فرآوری‌کنندگان تعیین و اجرایی می‌کنند که نشات گرفته از یکسری قوانین جهانی است یا سازمان استاندارد برای آن قوانینی تدوین می‌کند. در ایران وظیفه تدوین این استانداردها بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است.


تدوین استانداردهای مواد معدنی
در این زمینه مرکزی به نام موسسه فرآوری مواد معدنی در بلندمدت پایه‌گذار اصولی صنایع معدنی و شتاب‌دهی به توسعه کمی و کیفی این صنعت با استفاده از فناوری نوین در استحصال مواد معدنی و تامین مواداولیه موردنیاز صنایع مختلف در کشور و در نتیجه کاهش وابستگی به واردات در این بخش است. یکی از تازه‌ترین فعالیت‌های مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران مربوط به تدوین استانداردهای مرجع مواد معدنی می‌شود. براین اساس مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران برای نخستین بار اقدام به تدوین استانداردهای مرجع مواد معدنی در کشور کرده که این استانداردها به منظور کنترل نمونه‌های آزمایشگاهی مورد استفاده قرار می‌گیرد. امروزه استفاده از استانداردهای مرجع و کنترل کیفی آزمایشگاه‌ها امری ضروری است. بنابراین با توجه به اهمیت اندازه‌گیری‌های آزمایشگاهی در تمامی موارد، به‌ویژه مواد معدنی، ضروری است در مراحل اندازه‌گیری مطابق با استانداردهای معتبر دنیا از مقایسه‌های بین آزمایشگاهی و استانداردهای مرجع بهره برد. در این‌باره مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران به‌دلیل در اختیار داشتن تجهیزات مورد نیاز برای این امر و به دلیل تجربه بالایی که در فرآوری و اندازه‌گیری مواد معدنی مانند سنگ‌آهن، مس، سرب و روی دارد با همکاری و حمایت مدیریت پژوهش و بومی‌سازی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران اقدام به تدوین این استانداردها کرده است. مرحله نخست این طرح با همکاری آزمایشگاه‌های داخلی و خارجی مرتبط در زمینه اندازه‌گیری مواد معدنی انجام شده و استانداردهای سنگ‌آهن با عیار و ترکیب درصدهای مختلف تدوین شده است.


ایجاد بهره‌وری در بخش فرآوری
در این زمینه استاد دانشکده فنی دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: براساس ماده ۷۱ آیین نامه اجرایی قانون معادن مصوب ۱۳۷۷ و ماده ۳۲ قانون نظام مهندسی معدن مصوب ۱۳۸۱ تدوین اصول و قوانینی که رعایت آنها در طراحی، محاسبه و اجرای عملیات اکتشاف، بهره‌برداری معادن و کارخانه‌ها ضروری است بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است. محمدرضا خالصی تصریح کرد: برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت با هدف تهیه و تدوین دستورالعمل‌ها، معیارها و ضوابط علمی و فنی برای انجام مطالعه، برنامه‌ریزی، طراحی، اجرا، نظارت و ارزشیابی پروژه‌های اکتشاف، استخراج و فرآوری موادمعدنی، ارتقای کیفیت و اجرایی کردن آنها عملیاتی و ابلاغ شده که این برنامه از مجموعه‌های سازمان ملی استاندارد نیست اما از سوی دفتر نظارت و بهره‌برداری سازمان صنعت، معدن و تجارت تمامی این ضوابط به لحاظ قانونی لازم الاجرا است. خالصی ادامه داد: با وجود اینکه برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن وجود دارد و کمیته‌ای با عنوان برنامه تهیه و ضوابط سال‌هاست که فعال است و نظامنامه، راهنما و دستورالعمل‌هایی را تهیه می‌کند اما از لحاظ اجرایی، یک سیستم نظارتی که در بخش فرآوری پیگیری اجرای این قوانین را برعهده داشته باشد، وجود ندارد. وی افزود: به‌عنوان مثال در بخش اکتشاف اگر شخصی بخواهد گواهی اکتشاف دریافت کند باید یکسری مراحل قانونی را طی کند و درغیر این صورت گواهی کشف را دریافت نخواهد کرد و مراحل بعدی را نمی‌تواند انجام دهد اما دربخش فرآوری این مراحل قانونی وجود ندارد. استاد دانشکده فنی دانشگاه تربیت مدرس عنوان کرد: با توجه به اینکه ضوابط و قوانین در کشور موجود است درصورتی که این ضوابط اجرا شود از مشکلاتی که در بخش فرآوری به وجود می‌آید جلوگیری خواهد شد. خالصی با تاکید بر ایجاد بهره‌وری در بخش فرآوری افزود: در واقع یکی از دلایلی که بسیاری از پروژه‌ها سودآور نیست و قیمت تمام‌شده در بخش فرآوری مواد معدنی چند برابر قیمت جهانی است و این پروژه‌ها نمی‌توانند در بازار جهانی رقابت کنند اجرای غیراصولی پروژه‌ها از ابتدای طراحی یک پروژه تا زمانی که وارد فاز مناقصه می‌شود باعث شده این پروژه‌ها سودآور نباشند. به اعتقاد وی درصورتی که برای اجرای این پروژه‌ها قوانین و دستورالعمل‌های موجود از همان مراحل ابتدایی تا مهندسی پایه، طراحی کارخانه، طراحی بخش‌های کارخانه و آزمایش‌هایی که لازم است وجود داشته باشد این پروژه‌ها کم بازده نمی‌شدند اما به‌طور کلی می‌توان گفت که استانداردها و قوانین در بعد ملی اجرا نمی‌شود.


اجرای استانداردها
یک کارشناس و فعال معدنی در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: روش‌های آزمایش در بخش سنگ‌های ساختمانی دارای استاندارد هستند اما استاندارد برای محصول در کشور تعریف نشده البته نبود تعریف استاندارد نه‌تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورها نیز وجود دارد. محمد رسا با بیان اینکه اجرایی کردن استانداردها از اهمیت زیادی برخوردار است، تصریح کرد: برخی کشورها که استاندارد تعریف شده‌ای ندارند از استاندارد سایر کشورهای دنیا بهره می‌گیرند بنابراین درصورتی که سازمان استاندارد نیز استانداردی را تعریف نکرده باشد اما در سازمان استاندارد امریکا این استانداردها تعریف شده باشد نکته مهم این است که استاندارد تعریف شده اجرایی شود. رسا ادامه داد: باید استانداردها در بخش فرآوری مواد معدنی اجرایی شود و راهکار این است که هر بخشی که در صنعت ما مشتری یک محصول است خود را ملزم بداند که حداقل کیفیتی را از تامین‌کننده کالای خود دریافت کند. این کارشناس و فعال معدنی افزود: به‌عنوان مثال در ایران در صنعت کاشی و سرامیک رقابت سختی به دلیل کاهش ساخت‌وساز وجود دارد و از سویی ظرفیت تولید نیز بالا است بنابراین برای کاهش قیمت‌ها یکی از این راه‌ها این است که کیفیت مواد اولیه کاهش داده شود بنابراین محصولی تولید می‌شود که ارزانتر وکیفیت آن پایین‌تر است که در این بین صنف تولیدکننده کاشی و سرامیک باید تعریفی داشته باشد که اگر محصولی از این میزان تعریف شده برای کیفیت محصول پایین‌تر بیاید اجازه ورود به بازار پیدا نکند. رسا گفت: مهم‌ترین اقدام آگاه کردن مردم به حداقل‌های کیفی محصولات است و در ایران وظیفه صنوف باید این باشد که مردم را با حداقل کیفیت آشنا کند. این درحالی است که در کشور ما بیشترین وظیفه صنوف کنترل قیمت است.

دیدگاهتان را بنویسید