چشم تولیدکنندگان آرایشی به خاک سرخ هرمز
دنیای معدن -کوه سرخرنگی میان کوههای رنگینه هرمز بیش از همه میدرخشد. خاک این کوه سرخ، بهعنوان طعم و رنگدهنده غذاهای محلی ساکنان این منطقه مورد استفاده قرار میگیرد.
جزیره هرمز در استان هرمزگان یکی از دارندگان غنیترین معادن خاک سرخ دنیا محسوب میشود که این جزیره بهدلیل وجود کانیهایی مانند هماتیتهای آهن و الیژیست و قرار گرفتن روی تپههای نمکی از ارزش بسیاری برخوردار است. البته نکته قابل توجه در این بین بیتوجهی به فرآوری این ماده معدنی بینظیر است.
تنها کوه خوراکی جهان در «هرمز»
در مسیر دریایی قشم به جزیره هرمز کوههایی به رنگ زرد، سفید و قرمز دیده میشوند که در نوع خود در دنیا بینظیر هستند. البته در میان این کوهها، کوه قرمز رنگی جلوهگری میکند که خاکش خوراکی است و مردم محلی از خاک سرخ آن بهعنوان ادویه در طبخ ماهی، نان، تهیه ترشی و مربا استفاده میکنند. مردم محلی این کوه را «دلک» مینامند و خاک سرخ آن را مانند نمک در تهیه انواع غذاها مصرف میکنند. این کوه با ارتفاع تقریبی ۲۰۰متر در جنوب جزیره هرمز قرار گرفته و از خاک آن در صنایع سرامیکسازی و رنگسازی نیز استفاده میشود. معدن خاک سرخ هرمز از شهرت جهانی برخوردار است و این خاک یکی از رنگینههای مهم این جزیره است که از نظر کیفیت و مرغوبیت در کل دنیا (پس از اسپانیا) نمونه ندارد. مهمترین خاکهای رنگی جزیره هرمز را ترکیبات اکسیدهای آهن و آتشفشانی تشکیل میدهد، طیفهای رنگی سرخ، زرد و سرخ مایل به سیاه از ترکیبات اکسیدهای آهن و طیفهای رنگی سفید، آبی، صورتی، سبز و خاکستری از ترکیبات آتشفشانی هستند.
جزیره هرمز با ۱۴/۹ کیلومتر مربع در جنوبشرقی بندرعباس و در میان آبهای خلیجفارس قرار گرفته است. سطح جزیره هرمز را طبقههای رسوبی و آتشفشانی تشکیل داده است. طبقههای نمکی نیز بهصورت تپههایی قسمت اعظم جزیره را پوشاندهاند و بهطور معمول از جنس نمک طعام هستند. بلندترین نقطه آن ۱۸۶متر از سطح دریا ارتفاع دارد و بزرگترین قطر آن ۸ کیلومتر است. بهدلیل بارشهای اندک جوی و نمکیبودن خاک و شور بودن آب، هیچ نوع مرتع و گیاهی در جزیره وجود ندارد. استخراج و صدور خاک سرخ جزیره هرمز یکی از مهمترین منابع درآمد اهالی است. نمک آبی و سنگ لاشه از دیگر معادن این جزیره است.
ازکاربرد صنعتی تا جاذبههای گردشگری
خاک سرخ هرمز بهطور یقین در صورت فرآوری میتواند در صنایع مختلف کاربرد داشته باشد که در اینباره عبدالقادر عسکری کارشناس معدنی در استان هرمزگان در گفتوگو با صمت اظهار کرد: خاک سرخ خوراکی یا گل اخرا تنها در جریزه هرمز یافت میشود. این ماده معدنی در نوع خود استراتژیک بهشمار میرود، چراکه بهندرت در سایر دنیا نمونهای از آن یافت میشود. عسگری با اشاره به مصرف خوراکی این ماده سرخ در هرمز خاطرنشان کرد: از این خاک در استان هرمزگان بهعنوان ادویه در غذاها استفاده میشود که البته بیشتر بهعنوان رنگدهنده غذا مورد مصرف قرار میگیرد. وی در ادامه خاطرنشان کرد: البته این خاک در مصارف صنعتی نیز مورد استفاده قرار میگیرد، از جمله آنکه در تهیه لوازم آرایشی بسیار کاربرد دارد. همچنین از این خاک در صنایع رنگسازی، کاشی، سرامیک، موزائیک، سفال، لعابسازی، تولید پودرهای میکرونیزه صنعتی، نوارهای کاست، ضد زنگ و دیگر مصارف استفاده میشود و مردم بومی منطقه نیز از این خاک برای نمای ساختمان از آن استفاده میکنند.
این کارشناس معدنی با اشاره به ویژگیهای این خاک یادآور شد: از نظر خلوص، خاک سرخ هرمز بالاترین خلوص را داراست و از نظر کیفیت نیز این معدن دومین معدن دنیا بهشمار میرود که وسعتی بیش از یک کیلومترمربع را دارا است.
عسکری در ادامه با تاکید بر این موضوع که مشکل اساسی این است که فرآوری خاصی روی این خاک انجام نمیشود، گفت: فرآوری به این معنی که خاک را به ماده دیگری برای استفاده بهتر و با ارزشافزوده بیشتر تبدیل کنند، در این منطقه انجام نمیشود و این خاک تنها به شکل بستهبندی صادر میشود. البته طرح فرآوری از این خاک در دست بررسی است اما اقدامی عملی در این راستا انجام نشده است. تنها کارخانهای که در این زمینه مشغول فعالیت است، کارخانه بستهبندی است که خاکها را پس از خرد شدن و آسیاب کردن که به شکل پودر میکرونیزه درآمد، بستهبندی کرده و صادر خواهد کرد. میزان استخراج این خاک نیز حدود ۲ تا ۳هزار تن بهصورت سالانه است.
عسکری در پایان با اشاره به هالههای رنگی که این خاک در کنار سواحل ایجاد کرده است، گفت: زیبایی این خاک سبب جذب گردشگرانی در این منطقه شده است. حتی منطقهای که این خاک در آن استخراج میشود نیز برای گردشگران جذاب بهنظر میرسد و میتواند مقدمات ورود گردشگران بیشتری به این منطقه را فراهم کند.
نجات از خامفروشی
بهرهای که ما در کشور از مواد معدنی میبریم، سودی است که از خامفروشی عایدمان میشود، این در حالی است که خاک سرخ در صنایع بسیاری کاربرد دارد. صنایعی که در تولید، به این ماده معدنی احتیاج دارند از تولید لوازم آرایش و رنگ گرفته تا لاستیکسازی و شیشهسازی میتواند قابل توجه باشد. در این زمینه مریم دریس استاد زمینشناسی در گفتوگو با صمت عنوان کرد: خاک سرخی که در استان هرمزگان و بهویژه در جزیره هرمز وجود دارد، یکی از باکیفیتترین و مناسبترین منابع معدنی خاک سرخ در دنیاست. دریس با اشاره به اینکه وجود هماتیتهای آهن و الیژیست در خاک سرخ هرمز، ارزش این معادن را بسیار بالا برده است، عنوان کرد: معادن خاک سرخ هرمز همچنین بهدلیل همجواری با گنبدهای نمک، شکل خاصی پیدا کردهاند که در آنها انواع کانیهای ارزشدار وجود دارند. این استاد دانشگاه و کارشناس معدن ادامه داد: یکی از مصارفی که برای فرآوری خاک سرخ در نظر گرفته شده مصرف در تولید محصولات آرایشی و بهداشتی است اما در زمینههای دیگری هم کاربرد دارد. رنگسازی، لاستیکسازی، سرامیک، رنگآمیزی بتن، شیشهسازی، کاغذسازی و ضدزنگها ازجمله مصارف خاک سرخ بهشمار میروند.
دریس درباره کاربرد خاک سرخ در تولید لوازم آرایشی و بهداشتی توضیح داد: این ماده معدنی بیشتر در تولید رنگ لوازم آرایشی کاربرد دارد. البته بین بومیهای جزیره، خاک سرخ کاربردهای دیگری هم دارد که یکی از آنها تهیه سس خوراکی است که البته ممکن است بیضرر هم نباشد.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا در این زمینه و برای فرآوری این خاک سرخ سرمایهگذاری نشده، توضیح داد: در زمینه سرمایهگذاری روی معادن مشکل اساسی که همواره وجود داشته و دارد، خامفروشی است. این مشکل نهتنها در معدن خاک سرخ بلکه در عمده معادن استان هرمزگان وجود دارد.
با تمام این اوصاف به نظر میرسد زمان آن رسیده که مسئولان روی جزیره هرمز با نگاه معدنی تمرکز بیشتری داشته باشند و این ماده معدنی ارزشمند را از دست خامفروشی نجات دهند.
ارزش اقتصادی بالای خاک سرخ
برخلاف کارشناسان مسئولان مدعی هستند که خاک سرخ ارزشمند هرمز بهصورت خامفروشی صادر نمیشود و به مصرف تولید داخلی میرسد. به گزارش ایرنا، در اینباره فرماندار قشم با بیان اینکه خاک سرخ هرمز ارزش اقتصادی بالایی دارد، گفت: فرآوری خاک سرخ هرمز بهدلیل مولفهها و ویژگیهای خاصی که دارد در دستورکار دولت قرار گرفته است. عزت کمالزاده در ادامه اضافه کرد: بهطور قطع این رویکرد دولت یازدهم نقش مهمی در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی این جزیره دارد. وی ادامه داد: معدن خاک سرخ هرمز از معروفیت جهانی برخوردار است و میتوان از آن در حوزهها و صنایع گوناگون استفاده کرد. فرماندار قشم اظهار کرد: این موضوعات در دیدار با معاون آموزشی وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز مطرح و بر ضرورت عملی شدن این رویکرد دولت یازدهم تاکید شده است. کمالزاده گفت: همه خاک برداشتشده از معدن خاک سرخ این جزیره در صنایع داخلی مورد استفاده قرار میگیرد. وی اضافه کرد: براساس تاکیدات رهبر معظم انقلاب جلوگیری از خامفروشی مواد معدنی به عنوان سیاست اصلی دولت در بخش معادن کشور دنبال میشود و منویات معظمله محور برنامهها و رویکردهای مسئولان این حوزه است.
همچنین درباره استفادههای دیگر این ماده سرخ رییس اداره صنعت، معدن و تجارت شهرستان قشم نیز با بیان اینکه معدن خاک سرخ جزیره هرمز سالانه ظرفیت تولید ۲هزار تن سنگ را دارد، گفت: خاک برداشتشده از این معدن در کارخانههای اصفهان، دلیجان و شهرک صنعتی بندرعباس مورد استفاده قرار میگیرد. وی همچنین افزود: تهیه تابلوهای صنایعدستی از دیگر ظرفیتهای خاک این منطقه است که موجب رونق گردشگری در این جزیره میشود.
علی رهبری بر ضرورت حفظ خاک این جزیره تاکید کرد و گفت: برخلاف برخی ادعاها، موضوع خامفروشی خاک این جزیره صحت ندارد و خاک برداشتشده از معدن خاک سرخ هرمز در صنایع و کارخانههای داخلی استفاده میشود.
دیدگاهتان را بنویسید