19149

آثار بی شمار رضایتی که حاصل اجرای عدالت است

نگاه وسیع و ژرف نگر امام که دوردست را می دید باعث می شد تا به ماموران مالیاتی دستور بدهد بر خلاف دوره های گذشته که مبلغی معین می شد و و الّا و لابد باید مالیات دهنده می پرداخت در این دوره انعطاف و نرمش داشته باشند.

یکی از نکات مهم در روش اقتصادی امیرالمؤمنین (ع) این بود که به طور کلی نحوه و شیوه دریافت مالیات را تغییر داد. نگاه حضرت به مالیات اینگونه نبود که بخواهد با آن حکومتش را قدرت بخشد و کسب درآمد نماید. . امام در نامه ۵۳ از نهج البلاغه خطاب به مالک اشتر چنین می فرمایند: «در مورد مالیات چنان عمل کن که موجب بهبود حال خراجگزاران گردد، زیرا با درستی خراج و سامان یافتن حال خراجگزاران، وضع دیگران نیز اصلاح شود، و کار دیگران جز با بهبود آنان سامان نپذیرد، زیرا همه مردم در گرو خراج و خراجگزارانند.» امام علی (ع)، مالیات را وسیله ای برای اصلاح امور معیشتی توده مردم و سر و سامان بخشیدن به زندگی آنها می دانست. لذا هم در میزان و مقدار مالیات، و هم در نوع دریافت آن و برخورد ماموران مالیاتی با مردم دستورات متفاوتی را نسبت به گذشته صادر نمود. حضرت در ادامه نامه ۵۳ می فرمایند: «اما باید نظر تو بیشتر در آبادانی زمین باشد تا گرفتن خراج، چون خراج بدون آبادانی به دست نیاید و آن که بدون آبادانی خراج مطالبه کند، کشور را خراب و مردم را هلاک کند و حکومتش چند روز بیش نپاید!» از طرف دیگر نگاه وسیع و ژرف نگر امام که دوردست را می دید باعث می شد تا به ماموران مالیاتی دستور بدهد بر خلاف دوره های گذشته که مبلغی معین می شد و و الّا و لابد باید مالیات دهنده می پرداخت در این دوره انعطاف و نرمش داشته باشند و در صورتی که فردی به دلایل موجه نمی تواند در حال حاضر مالیاتش را پرداخت نماید به او مهلت داده شود: «بنابراین اگر مردم از سنگینی مالیات، یا آفت زدگی، یا قطع سهمیه آب، یا خشکسالی، یا دگرگونی وضع زمین بر اثر غرقاب، یا بی‏آبی شِکوه کردند، به آنان تا هر قدر که فکر می‏کنی موجب بهبود وضعشان خواهد شد، تخفیف بده.» و جالب اینکه حضرت با همان دید گسترده خویش در همین مهلت دادن به مالیات دهندگان آثاری را بر می شمرند که بسیار حائز اهمیت است. می فرمایند اولاً بدان که این انعطاف تو باعث می شود که مالیات دهندگان بهتر به کار خود بپردازند و در نهایت اثرش را در آبادانی و زیبایی شهرها خواهی دید. ثانیاً رضایت و ستایش مردم را نیز به دست آورده ای و عدالت را به اجرا گذاشته ای. و در کنار این رضایت و اجرای عدالت به توانمندی شان کمک کرده ای (نه اینکه بدون دلیل و فقط برای جلب رضایت به آنان امتیاز داده باشی). و ثالثاً اگر از این پس کاری برای تو و حکومتت پیش بیاید که نیاز به یاری آنها داشته باشی از صمیم قلب می پذیرند. زیرا کشور آباد مشکلات را به راحتی تحمل خواهد کرد. «ولی این را هم بدان که اگر اینگونه نکنی (و با سخت گیری بی مورد و رانت خواری اطرافیان و ثروت اندوزی و زورگویی به خرابی سرزمینت کمک کنی بدان که) بی‏تردید خرابی هر سرزمینی از تنگدستی مردم آن است و تنگدستی مردم هم از رو کردن زمامداران به مال اندوزی، و بدگمانی آنها به ماندن خویش، و کم بهرگی‏شان در عبرت‏گیری از گردش روزگار است.»

دیدگاهتان را بنویسید