*بازتاب سخنرانی سیدعباس حسینی در همایش فولاد در دوران تحول؛*آیا میتوان برای فولاد مزیت رقابتی جدیدی ساخت؟
دنیای معدن: مشاور وزیر صمت و مدیرکل حوزه وزارتی وزارت صمت، با تاکید بر اهمیت مزیتهای رقابتی در سیاستگذاری صنعتی گفت: در سال گذشته میلادی ایران برای چهارمین سال متوالی در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان و در کنار کشورهایی مانند چین، آمریکا، ژاپن، روسیه، کرهجنوبی، ترکیه، آلمان و برزیل قرار گرفت. اما مزیتهای فعلی کشور در حوزه انرژی و سنگآهن به تنهایی نمیتواند تضمینکننده تداوم این جایگاه باشد و در صورت تضعیف این مزیتها، صنعت فولاد و به تبع آن قدرت اقتصادی کشور با خطر جدی مواجه خواهد شد.
به گفته وی، تفاوت مهم میان این کشورها در مزیتهای اولیه آنهاست؛ برخی مانند ژاپن و کرهجنوبی از منابع انرژی کافی برخوردار نیستند، برخی فاقد ذخایر قابلتوجه سنگآهن هستند و برخی نیز از نظر جغرافیایی مزیت ویژهای ندارند. با این حال، وجه مشترک این کشورها آن است که همگی قدرتهای بزرگ اقتصادی جهان محسوب میشوند. مشاور وزیر صمت با بیان اینکه فولاد یک محصول عادی و معمولی نیست، گفت: فولاد یک محصول حیاتی، مادر و استراتژیک است و نبود آن میتواند زنجیرهای از فعالیتها و کالاها را در حوزههایی مانند حملونقل، انرژی و صنایع مختلف با مشکل مواجه کند. تجربه سالهای تحریم نیز نشان داده است که توسعه صنعت فولاد تا چه اندازه در حفظ ظرفیت صنعتی و اشتغال کشور نقش داشته است.
وی با اشاره به آسیب واردشده به دو واحد فولادی کشور در جریان جنگ اخیر افزود: در شرایطی که دو واحد فولادی کشور آسیب دیدهاند، تامین تولید آنها از طریق واردات نیز دشوار است و همین موضوع اهمیت استراتژیک صنعت فولاد را نشان میدهد.
حسینی در ادامه با اشاره به تفاوت استراتژی کشورهای بزرگ فولادی اظهار کرد: هر یک از کشورهای بزرگ جهان متناسب با مزیتهای خود مسیر متفاوتی را برای ایجاد مزیت رقابتی طی کردهاند. چین از بازار بزرگ داخلی، سرمایهگذاری، توسعه زنجیره پاییندست و مقیاس تولید استفاده کرده و توانسته هزینه تولید خود را کاهش دهد. آمریکا بر انرژی، منابع معدنی، فناوری و سرمایه تکیه کرده است. ژاپن مسیر فناوری، بهرهوری و صنایع پاییندست را در پیش گرفته، آلمان با وجود محدودیت در منابع طبیعی بر فولادهای خاص و صنایع پاییندستی تمرکز کرده، ترکیه از موقعیت جغرافیایی خود بهره برده و روسیه و برزیل نیز مزیت منابع طبیعی را محور توسعه صنعت فولاد قرار دادهاند.
به گفته وی، مساله اساسی برای ایران نیز شناخت دقیق مزیتهای رقابتی و تمرکز سیاستگذاری و سرمایهگذاری بر همان مزیتهاست. حسینی با اشاره به بررسی انجامشده درباره مزیتهای رقابتی کشورهای مختلف گفت: در این بررسی، هفت مزیت رقابتی برای ۱۰ کشور مورد ارزیابی قرار گرفته و به هر مزیت امتیازی از یک تا پنج داده شده است. آمریکا از تنوع بالایی در مزیتهای رقابتی برخوردار است، درحالیکه ایران در میان این کشورها در انتهای جدول قرار دارد و عملا دو مزیت اصلی آن، منابع معدنی و انرژی است. ایران امروز عمدتا در حوزه سنگآهن و انرژی مزیت دارد و در بسیاری از مزیتهای دیگر از میانگین کشورهای مورد بررسی پایینتر قرار گرفته است. بنابراین اگر یکی از این دو مزیت، بهویژه انرژی، از دست برود، صنعت فولاد با خطر جدی مواجه خواهد شد. اگر مزیتهای اصلی کشور در حوزه انرژی و مواد اولیه تضعیف شود، تولید فولاد میتواند به حدود ۲۰میلیون تن کاهش پیدا کند. به گفته حسینی، پیامد چنین اتفاقی تنها کاهش تولید فولاد نیست، بلکه کل زنجیره اقتصادی کشور را تحتتاثیر قرار میدهد و میتواند به کاهش قدرت اقتصادی ایران منجر شود.
مشاور وزیر صمت همچنین بر ضرورت حرکت به سمت تولید فولادهای خاص تاکید کرد و گفت: ایران باید در حوزه فولادهای خاص سرمایهگذاری کند و متناسب با آن، زنجیره پاییندستی این محصولات را نیز توسعه دهد. وی با اشاره به فشار هزینههای زیرساختی بر صنایع فولادی اظهار کرد: نمیتوان از یک صنعت انتظار داشت همزمان نیروگاه احداث کند، آب تامین کند، میدان گازی در اختیار بگیرد و گاز خود را تامین کند و در عین حال منابع مالی لازم برای سرمایهگذاری در فناوری و توسعه را نیز داشته باشد. چنین مدلی امکانپذیر نیست و دولت و حکمرانی صنعتی باید شرایطی را فراهم کنند که توان سرمایهگذاری مجدد در صنعت ایجاد شود و از استهلاک سرمایه جلوگیری شود. حسینی همچنین تامین مالی را یکی از الزامات افزایش بهرهوری و ارتقای فناوری دانست و با انتقاد از وضعیت نظام بانکی گفت: در بسیاری از کشورهای صنعتی، بانکها در خدمت صنعت قرار دارند، اما در ایران نرخ سود بانکی بسیار بالاست و در شرایطی که سود صنایع در سه ماه نخست سال حدود ۶ درصد بوده نمیتوان انتظار داشت صنعت منابع لازم برای سرمایهگذاری فناورانه و افزایش بهرهوری را تامین کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات ژئوپلیتیک منطقه پس از جنگ اشاره کرد و گفت: با تغییر شرایط منطقه، باید بررسی شود که آیا در کنار توافقهای سیاسی، توافقهای اقتصادی نیز شکل خواهد گرفت یا خیر. ایران باید بتواند بازارهای تضمینشدهای در منطقه برای محصولات فولادی خود ایجاد کند، چرا که نیاز کشورهای منطقه به فولاد میتواند فرصتی برای توسعه صادرات و تکمیل زنجیره ارزش کشور باشد. مشاور وزیر صمت همچنین بر ضرورت متوازن کردن زنجیره ارزش فولاد تاکید کرد و گفت: عدم توازن در زنجیره ارزش یکی از مشکلات صنعت فولاد است و باید برای رفع آن برنامهریزی شود.
حسینی در پایان گفت: ایران زمانی میتواند در صنعت فولاد حرفی برای گفتن داشته باشد که به مزیتهای خود توجه کند. *نمیتوان مزیت انرژی را به راحتی حذف کرد، بدون آنکه مزیت دیگری ایجاد شود و سپس انتظار داشت محصول ایرانی همچنان رقابتی بماند، اشتغال ایجاد شود و زنجیرههای پاییندستی و شرکتهای دانشبنیان توسعه پیدا کند. تبدیل مزیتهای نسبی به مزیت رقابتی نیازمند تقسیم کار میان حکمرانی و بنگاههاست؛ بخشی از اقدامات باید از سوی دولت و نظام حکمرانی صنعتی انجام شود و بخش دیگر بر عهده صنعت و بنگاههاست. وزارت صمت نیز در همین چارچوب تلاش میکند مزیتهای نسبی و رقابتی صنعت را احیا و حفظ کند.*
دیدگاهتان را بنویسید