در مصائب همسایگی با یکی از گرانقیمت ترین معادن ایران تکاب و نفرین طلا
دنیای معدن -سالهاست آلودگی موادسمی چون جیوه و آرسنیک علاوه بر معادن طلای زرشوران و آقدره تکاب در استان آذربایجان غربی، این شهرستان را نیز آلوده کرده است. در منطقه تکاب میزان سرطان معده و ریه از حد میانگین کشور بالاتر است و آمار نشان از آن دارد که تولد نوزادان ناقص الخلقه دراین منطقه پرشمارتر از سایر مناطق ایران است.بعضی کارشناسان این مشکلات را بی ارتباط با معادن طلای مجاور این منطقه نمیدانند. مسعود حبشی، دبیر انجمن کاوشگران جوان زمین ارومیه با اشاره به وجود معادن طلا تکاب میگوید: «در شهرستان تکاب دو معدن فعال زرشوران و آقدره وجود دارند که از لحاظ وسعت و اقتصادی اهمیت فراوانی دارند و این دو معدن جزء بزرگترین معادن طلا کشور محسوب میشوند. خوشبختانه معدن زرشوران نیمهفعال اما آقدره فعال و در حال برداشت طلاست. معدن طلا آقدره به شکل روباز و معدن زرشوران به صورت زیرزمینی طلا استخراج میکند.»
او میافزاید: «پس از استحصال طلا، موادی باقی میمانند که حالت زباله و باطله دارند. این باطلهها بسیار سمی و برای طبیعت مضر هستند و باید به روش اصولی آنها را به طبیعت بازگرداند تا آسیبی به محیطزیست وارد نشود. متاسفانه این باطلهها در تکاب بهدلیل بازیافت غیراصولی، به محیطزیست آسیب وارد میکنند. در تکاب چون منطقهای کوهستانی است و به دلیل بارش باران و برف، این باطلهها با آب باران مخلوط و وارد سفرههای آب زیرزمینی و رودخانهها میشوند که کشاورزان از این آب برای مصارف کشاورزی و دامداری استفاده میکنند.» این فعال زیستمحیطی یادآور میشود: «در این باطلهها دو ماده سمی و خطرناک جیوه و آرسنیک وجود دارد که باید از ورود آنها به آب کشاورزی، آب آشامیدنی و شرب دامها جلوگیری شود. این آب وقتی وارد چرخه آبی میشود، در ابتدا گیاهان و سپس حیوانات و انسانها آلوده به این مواد خطرناک میشوند.» مردم بهعلاوه جیوه او عنوان میکند: «آزمایشهای آب و خاک منطقه نشان میدهد در بدن مردم تکاب جیوه وجود دارد و وجود بیش از اندازه جیوه در انسان، باعث ایجاد بیماریهای پوستی و سرطان میشود. بیشترین آسیب را هم روستاهای اطراف معادن طلا میبینند که به دلیل نزدیکی و مجاورت به معادن زرشوران و آقدره، در معرض انواع آلودگیهای هوا، آب، خاک، گیاهان و احشام قرار دارند.»حبشی معتقد است مردم منطقه تکاب دچار بیماریهای متعدد و بیشترین نوع سرطان، سرطانهایی چون مری و معده در کشور هستند که بر اثر فعالیتهای معادن طلا به وجود میآیند حتی بعضی از بچههای روستاهای مجاور معادن طلا، ناقصالخلقه به دنیا میآیند. او ادامه میدهد: «مجوز این معادن توسط اداره صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجانغربی و با تایید وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر میشود. شاید در زمان صدور مجوز، فعالیت معادن اصولی بوده اما در حال حاضر باید روی نحوه صدور مجوز معادن پایش انجام شود و نظارت بیشتری صورت گیرد. در منطقه تکاب بیش از 250 معدن مختلف ساختمانی، فلزی و غیرفلزی ثبت شده است اما معادن طلا بیشترین حجم آسیب را به منطقه وارد میکنند. این حجم از آسیب باید از طریق معادن و صرف آن برای شهر جبران شود اما با وجود درآمد بالای معادن طلا، کمترین هزینه از سوی معادن برای شهر شده است.»دبیر انجمن کاوشگران جوان زمین ارومیه ضمن انتقاد از اینکه اداره صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجانغربی و فرماندار تکاب به اخطارهای اداره محیطزیست استان و اعتراضهای مردمی توجه نمیکنند، میگوید: «دو ماه پیش جلسهای در همین رابطه با حضور رئیس اداره محیطزیست، شورای شهر و شهردار تکاب و تشکلهای مردمنهاد حوزه زیستمحیطی برگزار شد اما فرماندار تکاب در آن جلسه حضور پیدا نکرد. اداره محیطزیست نیز اعلام میکرد نسبت به این موضوع اعتراض کرده اما مسئولان ارشد استانی به این اخطارها اهمیتی نمیدهند.» معادن روی آثار تاریخی او یادآور میشود معادنی در استان تکاب وجود دارند که 200 متر با بند آب فاصله دارند یا با فاصله 50 متری در بالای آثار تاریخی معدن ایجاد شده است. حبشی معتقد است اداره صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجان غربی اهمیتی به سلامت مردم منطقه تکاب نمیدهد و تنها به فکر درآمدزایی است. از سویی این معدن نتوانسته کارآفرینی در شهر ایجاد کند و اکثر کارگران معادن طلای تکاب از شهرهای شاهیندژ و زنجان آورده میشوند و از نیروهای بومی کمتر استفاده شده است. در همین رابطه ریحانه مرادینسب، کارشناسارشد هیدروژئولوژی میگوید: «معادن زرشوران و آقدره مهمترین معادن طلا کشور محسوب میشوند. در زرشوران درصد غلظت آرسنیک و در آقدره آنتیموان-آرسنیک بسیار بالاست. در منطقه زرشوران بر اثر انفجار، طلا به دست میآید و به منطقه فرآوری میبرند. مواد استخراجشده در داخل تانکرهای بزرگ آب ریخته میشوند و پس از مخلوطشدن به وسیله دستگاه در آب، این مواد مخلوطشده در آب به حوضچههای آرامش هدایت میشوند تا یکسری ناخالصیهای آن تهنشین شود. سپس مرحله به مرحله شیرهای موجود در این حوضچه باز میشوند تا مواد مختلف خارج شود. در مرحله نهایی نیز مواد به کورههای مختلف میرود تا با توجه به نوع فلز به آنها دما اعمال شود. در مرحله آخر نیز یکسری مواد مضر همچون آرسنیک، سرب و جیوه باقی میماند که باعث از بین رفتن محیطزیست خواهد شد. در این دو منطقه طلا، نقره، نیکل، سرب و جیوه، پنج عنصر فلزی اولویت دار برای استخراج هستند.» خاکهای آلوده به جیوه او میافزاید: «تکاب منطقهای با آب و هوای کوهستانی است و بارشهای آن غالبا برف است. در کنار این معادن چندین چشمه و رودخانه وجود دارند. اکثر استخراجها نیز با انفجار یا دستگاه است که برای کاهش استهلاک دستگاهها، از آب استفاده میشود. این آب به همراه خود یکسری مواد آلوده دارد که از تونلهای معادن طلا خارج میشود و به دلیل شیب منطقه، به چشمهها و رودخانههای نزدیک معادن میرسد و با آب آنها مخلوط میشود.» این کارشناسارشد هیدروژئولوژی میافزاید: «مخلوط شدن این آب که در خود جیوه و آرسنیک دارد، با آب چشمهها و رودخانهها باعث آلودگی آب میشود. از سویی قبل از رسیدن این آب جاریشده از معادن به رودخانه یا چشمهها، مسافتی طی میشود که عناصر موجود در آب با خاک همچون منیزیم آب با سدیم خاک، مبادله میشود. بر اثر این فعل و انفعالات، خاک سفت و حاصلخیزی آن از بین میرود و آلوده میشود.»او یادآور میشود: روش اصولی برداشت طلا و مس به این شکل است که در معادن پله میزنند و زیرزمینی کار میکنند. از سویی باید آب باقی مانده پس از فرآوری را نیز در بشکهها ایزوله و اصول ایمنی را رعایت کنند تا مواد سمی وارد محیطزیست نشود. مرادینسب میافزاید: «در سال 1389 عکس و فیلمهایی در سایتهای خبری منتشر شد که بر اثر کنترل نشدن آلودگیهای معادن طلا در این منطقه، بسیاری از حیوانات و گیاهان نابود شده بودند. پس از انتشار این اخبار معادن زرشوران و آقدره سه ماه تعطیل و اقدامات پیشگیرانه انجام شد اما متاسفانه در حال حاضر به کارخود ادامه میدهند.» تنها 500 متر او ضمن انتقاد از وضعیت نامناسب سلامت مردم منطقه تکاب، بیان میکند: «آرسنیک اگر بیشتر از میزان مشخص شده باشد باعث فلج شدن اندام داخلی و مرگ انسان میشود اما هر روز این ماده خطرناک وارد آب رودخانهها، چشمهها و سفرههای زیرزمینی میشود. دندانهای اکثر مردم منطقه زرد است که این از علائم بالابودن فلور در آب است. در تکاب مریضیهای فراوانی وجود دارد که به دلیل کنترل نشدن موارد زیستمحیطی، دولت باید پاسخگوی کل منطقه باشد.» مرادینسب یادآور میشود: «در زمان صدور مجوز معادن باید از ادارههای آبفا، گاز و منابع طبیعی مجوز گرفته شود. متاسفانه اداره آبفا اعلام میکند معدن باید 500 متر با چشمه یا رودخانه فاصله داشته باشد اما با توجه به وضعیت موجود و آنومالی منطقه؛ باید حداقل 5 تا10 کیلومتر با ایجاد آببندها برای استحصال، فاصله داشته باشد تا مواد سمی وارد آب شرب نشود.» معادن زرشوران و آقدره در 42 کیلومتری شمال شهرستان تکاب استان آذربایجان غربی قرار دارد. سجاد عسگری
دیدگاهتان را بنویسید