هشدار درباره آینده رقابت‌پذیری فولاد ایران؛ تولید سبز از مسیر هم‌افزایی دانشگاه و صنعت می‌گذرد
دنیای معدن: رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران با تأکید بر ضرورت تحول در الگوی تولید فولاد کشور، ناپایداری انرژی، محدودیت منابع آب، مازاد ظرفیت جهانی و الزامات کربن‌زدایی را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این صنعت دانست و گفت: عبور از این شرایط و دستیابی به فولاد سبز، نیازمند شکل‌گیری اکوسیستمی منسجم از دانشگاه، صنعت، شرکت‌های فناور و سرمایه‌گذاران است.
به گزارش خبرنگار دنیای معدن، عباس نجفی‌زاده، رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، در آیین افتتاحیه بیست‌وهشتمین سمپوزیوم و نمایشگاه بین‌المللی فولاد ۱۴۰۵، با اشاره به اهمیت راهبردی شتاب‌دهی تولید فولاد سبز اظهار کرد: آینده صنعت فولاد به میزان توانایی آن در ایجاد هم‌افزایی میان ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و صنعتی وابسته است و تحقق اهداف این حوزه بدون همکاری مؤثر بازیگران مختلف این اکوسیستم امکان‌پذیر نخواهد بود.
وی با قدردانی از حامیان و مدیران شرکت‌های بزرگ فولادی، معدنی و صنعتی کشور افزود: محور امسال سمپوزیوم با عنوان «هم‌افزایی اکوسیستم علمی صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» انتخاب شده که یکی از موضوعات راهبردی آینده صنعت فولاد به شمار می‌رود.
انتشار دانش و انتقال تجربه؛ مأموریت انجمن‌های علمی
نجفی‌زاده با تشریح نقش انجمن‌های علمی در توسعه صنعت گفت: انتشار دانش از طریق مجلات علمی، کتاب‌های تخصصی و ثبت تجربیات فنی و پژوهشی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد این انجمن‌هاست. در کنار آن، انتقال تجربه از طریق کارگاه‌های آموزشی، پنل‌های تخصصی و رویدادهایی مانند سمپوزیوم فولاد، زمینه ارتباط مؤثر میان کارشناسان صنعت، استادان دانشگاه و پژوهشگران را فراهم می‌کند.
وی شناسایی و صورت‌بندی مسائل مشترک صنعت و ایجاد شبکه ارتباطی میان فعالان علمی و صنعتی را از دیگر وظایف انجمن‌ها دانست و افزود: انتخاب موضوع سالانه سمپوزیوم نیز با هدف شناسایی چالش‌های اصلی و فراهم کردن زمینه همکاری برای حل آنها انجام می‌شود.
رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران در ادامه، با مرور روند فعالیت این انجمن از سال ۱۳۷۹ تاکنون، به مراحل شکل‌گیری ساختار سازمانی، توسعه زیرساخت‌ها، گسترش فعالیت‌های علمی و برگزاری سمپوزیوم و نمایشگاه اشاره کرد و گفت: از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۵، تمرکز انجمن بیش از گذشته بر آینده صنعت فولاد، شناسایی مخاطرات و بررسی راهکارهای عبور از چالش‌های پیش‌رو قرار گرفته است.
از تاب‌آوری تا فولاد سبز؛ مسیر پنج‌ساله تحول صنعت
نجفی‌زاده با اشاره به محورهای راهبردی سمپوزیوم در سال‌های اخیر اظهار کرد: تاب‌آوری صنعت فولاد در سال ۱۴۰۱، فناوری سبز و کربن‌زدایی در سال ۱۴۰۲، اقتصاد چرخشی و بازیافت در سال ۱۴۰۳، هوشمندسازی در سال ۱۴۰۴ و شکل‌گیری اکوسیستم علمی و صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز در سال ۱۴۰۵، مسیر تحول موضوعی این رویداد را شکل داده‌اند.
وی افزود: این روند نشان می‌دهد که صنعت فولاد برای حفظ جایگاه خود در آینده، باید هم‌زمان با افزایش بهره‌وری، به سمت توسعه فناوری‌های نوین، کاهش انتشار کربن و استفاده بهینه از منابع حرکت کند.
۹۶ میلیون شغل در جهان؛ اهمیت اقتصادی زنجیره فولاد
رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران با اشاره به گستره تأثیرگذاری اقتصادی صنعت فولاد گفت: اهمیت این صنعت تنها به کارخانه‌های تولید فولاد محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره تأمین بالادستی و صنایع مصرف‌کننده و پایین‌دستی را نیز دربرمی‌گیرد.
به گفته وی، حدود ۶ میلیون نفر به‌طور مستقیم در کارخانه‌های فولاد جهان مشغول به کار هستند و با احتساب اشتغال غیرمستقیم در زنجیره بالادستی و صنایع پایین‌دستی، مجموع اشتغال وابسته به این صنعت به حدود ۹۶ میلیون نفر می‌رسد.
نجفی‌زاده ارزش افزوده ایجادشده توسط صنعت فولاد در اقتصاد جهانی را حدود ۲.۹ تریلیون دلار عنوان کرد و افزود: از این میزان، حدود ۵۰۰ میلیارد دلار به‌صورت مستقیم در صنعت فولاد ایجاد می‌شود و بخش قابل توجهی نیز به فعالیت‌های مرتبط در زنجیره تأمین و صنایع وابسته اختصاص دارد.
مازاد تولید جهانی و کاهش بهره‌برداری؛ زنگ خطر برای فولادسازان
وی در تشریح وضعیت بازار جهانی فولاد اظهار کرد: تولید فولاد خام جهان در سال ۲۰۲۵ به حدود یک میلیارد و ۸۵۰ میلیون تن رسید، در حالی که تقاضای جهانی حدود یک میلیارد و ۸۰۵ میلیون تن بود؛ بنابراین بازار جهانی با حدود ۴۵ میلیون تن مازاد تولید مواجه شد.
نجفی‌زاده با بیان اینکه پیش‌بینی‌ها از رشد کمتر از یک درصدی تقاضای جهانی فولاد در سال‌های آینده حکایت دارد، تصریح کرد: متوسط نرخ بهره‌برداری از ظرفیت تولید فولاد جهان حدود ۷۶ درصد است و با توجه به ورود ظرفیت‌های جدید و رشد محدود مصرف، این نرخ ممکن است تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۷۴ درصد کاهش یابد.
وی با اشاره به روند تولید فولاد ایران گفت: تولید فولاد خام کشور از حدود ۱۶ میلیون تن در سال ۲۰۱۵ به حدود ۳۲ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این رشد قابل توجه بوده، اما چالش اصلی امروز، تبدیل ظرفیت تولید به مزیت رقابتی پایدار است.
رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران ظرفیت اسمی صنعت فولاد کشور را حدود ۶۰ میلیون تن اعلام کرد و افزود: با در نظر گرفتن تولید حدود ۳۲ میلیون تنی فولاد خام در سال ۲۰۲۵، نرخ بهره‌برداری از ظرفیت اسمی کشور حدود ۵۳ درصد برآورد می‌شود؛ در حالی که متوسط جهانی این شاخص حدود ۷۶ درصد است.
وی کمبود گاز، محدودیت برق و مشکلات زیرساختی را از عوامل تأثیرگذار بر بهره‌برداری از ظرفیت‌های تولیدی دانست و گفت: در صورت تداوم شرایط فعلی و محدودیت در تأمین انرژی، سرمایه‌گذاری و نوسازی صنعت، تولید فولاد خام کشور ممکن است از حدود ۳۲ میلیون تن به ۲۷ میلیون تن کاهش یابد.
نجفی‌زاده با اشاره به ضرورت بازسازی تدریجی و افزایش بهره‌وری افزود: در سناریوی بهبود شرایط، امکان افزایش نرخ بهره‌برداری از ظرفیت تولید به حدود ۶۰ درصد وجود دارد و این موضوع مستلزم برنامه‌ریزی هماهنگ در حوزه انرژی، فناوری و سرمایه‌گذاری است.
پنج محور راهبردی برای آینده فولاد ایران
وی با تأکید بر ضرورت تدوین نقشه راهی جامع برای صنعت فولاد کشور، پنج محور اصلی را برای توسعه این صنعت برشمرد و گفت: تأمین انرژی پایدار، توسعه فناوری و کنترل هوشمند تولید، حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، ایجاد بازارهای صادراتی قابل اتکا و کاهش انتشار کربن، پنج اولویت اساسی برای آینده صنعت فولاد ایران هستند.
رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران با تشریح مفهوم اکوسیستم علمی و صنعتی اظهار کرد: شتاب‌دهی به معنای کوتاه کردن فاصله میان ایده تا اجرا و هم‌افزایی به معنای همکاری بازیگران مختلف برای پیشبرد پروژه‌های بزرگ و حل مسائل مشترک است.
وی افزود: در این اکوسیستم، صنعت، دانشگاه، پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های فناور، سرمایه‌گذاران و بازار باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا مسائل واقعی صنعت از مرحله شناسایی و پژوهش تا اجرای فناوری و تجاری‌سازی دنبال شوند.
نجفی‌زاده یکی از حلقه‌های مفقوده در این مسیر را مرحله پایلوت و آزمایش فناوری در مقیاس واقعی دانست و گفت: راهکارهای علمی باید پس از ورود به صنعت و مراکز پژوهشی، به فناوری‌های قابل ساخت و قابل استفاده تبدیل شوند. شرکت‌های فناور نیز می‌توانند در این مرحله نقش مؤثری در توسعه و تجاری‌سازی فناوری‌ها ایفا کنند.
وی با تأکید بر اهمیت نقش بازار در تکمیل این چرخه تصریح کرد: در نهایت، بازار باید محصول جدید را بپذیرد و ارزش آن را به رسمیت بشناسد؛ چراکه بدون توجه به مرحله تجاری‌سازی، سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری نمی‌تواند به ارزش اقتصادی پایدار منجر شود.
انرژی و آب؛ دو گلوگاه توسعه ظرفیت‌های جدید
رئیس هیأت‌مدیره انجمن آهن و فولاد ایران در بخش دیگری از سخنان خود، ناپایداری تأمین انرژی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعلی صنعت فولاد عنوان کرد و گفت: محدودیت در تأمین گاز و برق، موجب اختلال در روند تولید شده و ضرورت توجه جدی به تأمین انرژی پایدار را افزایش داده است.
وی کمبود منابع آب و تفاوت ظرفیت آبی مناطق مختلف کشور را از دیگر مسائل مهم این صنعت برشمرد و افزود: در ایجاد ظرفیت‌های جدید فولادی باید به مکان‌یابی مناسب، شرایط منابع آبی و استفاده از فناوری‌های بازچرخانی آب توجه شود.
نجفی‌زاده همچنین با اشاره به شرایط بازار جهانی و فشارهای قیمتی تأکید کرد: توسعه ظرفیت‌های جدید باید با در نظر گرفتن ظرفیت‌های موجود، وضعیت تقاضای جهانی و مزیت‌های رقابتی کشور انجام شود.
وی در پایان، با اشاره به اهمیت الزامات زیست‌محیطی و مقررات جدید بازارهای صادراتی، به‌ویژه در اروپا، خاطرنشان کرد: حضور پایدار در بازارهای جهانی مستلزم اندازه‌گیری دقیق و کنترل میزان انتشار کربن در فرآیند تولید فولاد است؛ چراکه میزان انتشار کربن در روش‌های مختلف تولید متفاوت بوده و این موضوع به یکی از عوامل تعیین‌کننده رقابت‌پذیری فولاد در بازارهای بین‌المللی تبدیل شده است.
دیدگاهتان را بنویسید