28491

سردبیر«سپیده دانایی» در گفت وگو با شفقنارسانه: کپی رایت وضعیت عکس در نشریات اجتماعی را بهبود می بخشد

موهای بلوند و چشمهای آبی. این ها تصاویر آشنایی است که اغلب با ورق زدن نشریات اجتماعی به چشم می خورند. پاسخ سردبیران و دست اندرکاران این رسانه ها به چرایی استفاده نکردن از عکسهای بومی و ایرانی اغلب به محدودیتهای عکاسی از سوژه های این چنینی برمی گردد: چه طور آدمهایی را پیدا کنیم که وقتی در پارک از آنها عکاسی می شود برای آشنایی پیش از ازدواج یا روابط زن و شوهرها، با عکاس دعوا یا بعد از انتشار از نشریه شکایت نکنند؟

موهای بلوند و چشمهای آبی. این ها تصاویر آشنایی است که اغلب با ورق زدن نشریات اجتماعی به چشم می خورند. پاسخ سردبیران و دست اندرکاران این رسانه ها به چرایی استفاده نکردن از عکسهای بومی و ایرانی اغلب به محدودیتهای عکاسی از سوژه های این چنینی برمی گردد: چه طور آدمهایی را پیدا کنیم که وقتی در پارک از آنها عکاسی می شود برای آشنایی پیش از ازدواج یا روابط زن و شوهرها، با عکاس دعوا یا بعد از انتشار از نشریه شکایت نکنند؟ اگر خود را به جای سوژه ها بگذاریم به آنها حق می دهیم و اگر خود را به جای سردبیری بگذاریم که دوست دارد همه ی صفحه های مجله را با تصاویر ایرانی پر کند تا فضای آشناتری برای مخاطب بسازد و تاثیرگذاری اش را بر مخاطب افزایش دهد حق را به سردبیر می دهیم. ماهنامه ی"سپیده دانایی" با قرار گرفتن در چنین چالشی دست به ابتکاری می زند که مهدی ملک محمد سردبیر آن معتقد است اولین جرقه اش به خواست مخاطبان برمی گردد. این جرقه در سال 89 به افتتاح بخش «قاب» در مجله منجر می شود. قاب از زوج های ایرانی درخواست می کند داوطلبانه در مقابل دوربین مجله قرار بگیرند تا برای موضوعات مختلف مجله از آنها عکاسی شود. ملک محمد برای شفقنا رسانه از مشکلات عکاسی برای چنین موضوعاتی روایت و تفاوتهای این کار با خارج از کشور را بررسی می کند. مجله ی شما به عنوان یک مجله ی روان شناسی به مسائلی می پردازد که مثل یک عکس خبری نمی توان به راحتی آن را به تصویر درآورد. شما با بخشی به نام «قاب» تلاش کرده اید با یک فضای ایرانی این بحثها را تصویری کنید. ایده اولیه این کار چگونه به وجود آمد؟ برای مدیران نشریه و خوانندگان رعایت مسایل مذهبی بسیار مهم است. مجله ما از زمره مجلات روانشناسی زرد نیست. از همان ابتدا که از عکس های غیر بومی برای مطالب نشریه استفاده می کردیم با انتقاد مخاطبان مواجه شدیم. اینکه این عکس ها مشکل دارند و سطح مجله را تا حد مجلات زرد پایین می آورد. استفاده از این عکس ها تا مهرماه 1389 ادامه داشت. در این ماه پس از انتشار شماره سی ونهم، با یک توقف دوماهه روبرو شدیم و در دور دوم انتشار مجله از آذر 89 این اتفاق رخ داد. درواقع از شماره چهل به بعد تصمیم گرفتیم نگاهی تخصصی تر و متمرکز تر به بحث خانواده داشته باشیم. در این دور با توجه به باز خورد مخاطبان و تجربه ی انتشار در دور اول از مخاطبان خواستیم که در صورت تمایل با پیامک با مجله تماس بگیرند و ما عکاسمان را هر جا آنها مایل باشند، برای عکاسی بفرستیم. درواقع جرقه اولیه این کار از سوی مخاطبان زده شد. در راه انجام این کار با چه مشکلات وچالش هایی روبرو بوده اید. بخصوص به این دلیل که به خاطر حساسیت های فرهنگی ممکن است بدبینی هایی به وجود بیاید؟ مسایل آسیبی از جمله مواردی است که ما به آن می پردازیم. مخاطبان دوست ندارند سوژه مسایل آسیبی مثل خیانت باشند. محدودیت از این لحاظ وجود دارد. از طرف دیگر برخی با فرمی که مجله می خواهد، دوست ندارند عکس بگیرند. این موضوع، افراد مایل به این کار را از گردونه خارج می کند چون ما نمی توانیم بی تناسب با موضوع عکسی را بگذاریم. در ضمن باید بگویم که بعضی وقت ها سوژه های ما نمی توانندآن چیزی که عکاس می خواهد را در بیاورند چون هنر پیشه نیستند، عکس ها طبیعی از کار در نمی آیند و خواه ناخواه آن عکس ها حذف می شوند. همچنین بسیاری از افرادی که تمایل دارند، عکسشان در مجله چاپ شود در شهرستان زندگی می کنند و چون امکان حضور عکاس به دلیل محدودیت منابع مالی در شهرستان وجود ندارد. بنابراین افراد محدودی باقی می مانند که هم بخواهند مسایل آسیبی را پوشش بدهند و هم با فرم مورد درخواست مجله عکس بگیرند. زمان هم مساله دیگری است که برای ما محدودیت ایجاد می کند چون مطالب ما در طول یک هفته مشخص می شود و در طول یک هفته باید عکاسی شود. مخاطبان خیلی وقت ها با زمان ما هماهنگ نمی شوند آنها در طول زمانی که ما می خواهیم نمی توانند در دسترس باشند. هر موقع ما به دلیل این محدودیت ها نتوانیم از عکس های تولیدی خود استفاده کنیم بلافاصله با انتقاد مخاطبان روبرو می شویم. بازخورد مسوولان برای اجرای این ایده چگونه بود؟ جای خوشحالی است که بگویم ما هم از طرف شخص معاونت مطبوعاتی دولت قبل آقای محمدزاذه و هم شخص معاون مطبوعاتی فعلی به واسطه این موضوع مورد تقدیر واقع شدیم. درکل بازخوردها هم از سوی مخاطبان و هم از سوی مسوولان مثبت بوده است. انتخاب عکاس برای این کار چگونه صورت گرفت؟ آیا فقط صرف عکاس بودن مهم بوده یا فاکتورهای دیگری هم مدنظرشما بوده است؟ کلاً کادر ما باید ویژگی های خاصی داشته باشند.کادری که با نگاه بومی و فرهنگ ما سازگاری داشته باشد و همسو با نگاه دینی و ارزشی مسوولان مجله نیز باشد. عکاس هم جزیی از این کادر است. عکاس کاملاً توجیه است. او قبل از عکاسی، مطالبی که باید برای آن عکاسی کند را خوانده است. بنابراین عکاس کاملاً بر موضوع کاری که می خواهد انجام بدهد مسلط است. تا حالا شده که از عکس های یک زوج برای چند شماره استفاده کنید؟ بله، ما این کار را کردیم و خیلی هم این اتفاق افتاده است. مثلاً از یک زوج برای پنج شماره در موضوعات و ژست ها و موقعیت های مختلف استفاده کردیم. در استفاده از این تصاویر چه خط قرمزهای اجتماعی وجود دارد که شما به عنوان سردبیر با آن روبه رو بوده اید؟ چگونه با این خط قرمزها برخورد کرده اید؟ در این کار دو نوع خط قرمز وجود دارد، یکی خط قرمز فنی است یعنی وقتی که عکس ها خوب از کار در نیامده باشند یا لوس شده باشند. و خط قرمز محتوایی، که مربوط به نوع پوشش سوژه هاست. البته ما از قبل به آنها می گوییم که پوششان اسلامی باشد تا دچار مشکل نشویم خیلی به ندرت این اتفاق افتاده است. آیا تا به حال پیش آمده است افرادی که در مقابل دوربین شما قرار گرفته اند، بعد از عکاسی یا حتی بعد از انتشار از این کار پشیمان بشوند یا اعتراض کنند؟ خیلی کم. تا آنجایی که به یاد دارم فقط یک مورد در ذهنم هست. آنها زوجی بودند که در دوره ی عقد دچار مشکل شدند و از ما خواستند عکسشان را چاپ نکنیم. در یکی دو مورد زوج هایی بودند که تمایل نداشتند عکسهایشان در غیر از مطلبی استفاده بشود که برای آن از آنها عکاسی شده است. به غیر از این مشکلی در این زمینه نداشتیم. اغلب مجلات از تصاویر اینترنتی خارجی استفاده می کنند به خاطر شرایط فرهنگی و کمترعینی بودن نوع سوژه ها. که البته در مجله شما هم این موضوع وجود دارد ولی سهم آن کمتر است. آیا درصدد نیستید از این نوع عکس ها در سراسر مجله استفاده کنید؟ قطعاً برای ما بهتر است چون با اندیشه های ما هم سازگاری دارد. ما تمام تلاشمان را می کنیم که این اتفاق بیفتد. اما عرصه رسانه، عرصه استفاده از زمان است و نمی توان زیاد صبوری کرد. محدودیت های ما کمی مشکل برایمان ایجاد کرده است. اگر منابع مالی بیشتری داشتیم می توانستیم عکاسان بیشتری را جذب کنیم. عکاسانی که بتوانند در شهرستان فعالیت کنند. ماواقعاً تمایل داریم. اما اگر این اتفاق نمی افتد دلایل مختلفی دارد، یا موضوع ما طوری است که کسی حاضر نیست برای عکاسی جلوی دوربین قرار بگیرد یا هماهنگ نبودن وقت عکاس با سوژه ها مشکل ایجاد می کند. آیا در صدد نیستید تا آرشیوی از عکسهایتان به وجود بیاورید؟ بله ، این کار الان انجام شده است و ما آرشیوی از همه عکس های گرفته شده داریم. ولی به هر حال برخی از موضوعات ما موضوعاتی هستند که تا به حال به هیچ عنوان کار نشده و جدید است و ما نمی توانستیم در باره اش پیش اندیشی داشته باشیم و نیاز داریم که از عکس های مرتبط با موضوع جدید استفاده کنیم. می دانیم که در گرافیک مطبوعاتی برتری با عکس بومی است. عکسی که فضای آشنایی را برای مخاطب به وجود می آورد و جذابیت نشریه را برای مخاطب بیشتر می کند. به نظر شما با جه راهکارهایی می توان سهم این نوع عکسها را در مجلات اجتماعی فرهنگی بیشتر کرد و مطبوعات را از این فضای تصاویر نامأنوس خارج کرد؟ مهمترین عنصر، فرهنگ سازی است. خیلی ها این اندیشه را دارند که اگر عکس من در این موضوع چاپ شود مورد تمسخر و قضاوت دوستانم واقع می شوم. از طرف دیگر برای این کار زمان و انرژی زیادی صرف می شود. مطبوعات دیگر، حاضر به صرف این انرژی نیستند و برایشان راحت تراست که از عکس های موجود در اینترنت استفاده کنند. نشریات خارجی همه از عکس های تولید خودشان استفاده می کنند. بحث کپی رایت و هزینه های پرداخت عکس موجب می شود خودشان آتلیه تخصصی خود را داشته باشند. ما محدودیت مالی داریم عکاس ما باید خودش آتلیه ای اجاره کند چون برخی دوست ندارند در خانه شان عکاسی شود. همچنین برطرف شدن موانع مالی. اینها می تواند باعث گسترش این رویه شود. قبولاندن این نکته به نشریات خانوادگی که می توان از عکس های بومی استفاده کرد ولی به خاطر موانع این کار اتفاق نمی افتد. پس هم مخاطب و هم رسانه باید در معرض این فرهنگ سازی قرار بگیرند؟ بله، دقیقاً. بعضی از رسانه های خانوادگی اصلاً در ذهنشان نمی گنجد که این اتفاق می تواند بیفتد. این فرهنگ سازی از کجا وچگونه باید ایجاد شود؟ این همان بحث مرغ و تخم مرغ است. دو سوی این جریان باید به سمت هم فشار بیاورند. هم اصحاب رسانه به مخاطب و هم این که مخاطب باید از اصحاب رسانه بخواهد. به هرحال مخاطب از ما خواسته است که این جرقه زده شده است و نشریه ای که این تقاضا را ندارد چون برایش هزینه مالی و زمانی دارد ترجیح می دهد از همان عکسهای خارجی استفاده کند. نکته دیگر این که سطح عکاسی غیر خبری ما تقریباً نازل است. منظورتان چیست؟ ما عکاسان زیادی داریم که بتوانند این کار را انجام بدهند. عکاس خوبی که بتواند با نشریات خانوادگی کار کند، کم است. چون عکاس از نظر مالی با کار در این نشریات تأمین نمی شود، بنابراین عکاسی در سطح متوسط وضعیفی انجام می شود. به خاطر همین در نگاه عکاسانه و از لحاظ تکنیک عکاسی ضعف داریم. (البته باید بگویم ما از عکاس هایمان راضی هستیم). پس شما دلیل اصلی را نبود امکانات مالی می دانید؟ مهمترین دلیل را این می دانم .ما عکاس خوب کم نداریم اما عکاسی که با بودجه کم نشریات خانوادگی و اجتماعی کار کند، کم است. آیا مجلات و نشریات دیگر از این ایده مجله شما استقبال و استفاده کرده اند؟ راستش من ندیدم. فقط مسوولان بودند که از این ایده استقبال کردند. شاید بوده اند، اما من به شخصه با چنین چیزی برخورد نکرده ام . پس به نظر می رسد مخاطبان شما ویژگی های خاصی دارند که از شما این خواسته را دارند؟ بله، مخاطبان ما کسانی هستند که کلیت مجموعه ما را خوب می شناسند. هم مدیر مسوول ما را می شناسند، هم خط فکری و عقیده ای ما را می دانند و به ما نزدیکند. موضوع هر شماره چطور انتخاب می شود؟ ما در تحریریه مجله، شورایی از متخصصان روانشناسی، روزنامه نگاری و جامعه شناسی داریم که هر چند وقت یک بار دور هم جمع می شویم و با توجه به مشاهداتمان از جامعه مهمترین موضوعات مبتلا به مردم را مطرح می کنیم و بعد از این هم اندیشی، موضوع مشخص می شود که وارد فرآیند تولید محتوا می شود. از نظر شما عکس چه جایگاهی در مطبوعات دارد؟ ما مثل هر نشریه دیگری باور داریم که مطالب تهیه شده خوراکی است که برای ذهن مردم فراهم کرده ایم. فرمت صفحه آرایی و عکس ها مثل ظرفی است که این خوراک در آن قرار می گیرد. قطعاً بهترین غذا هم اگر در ظرف زشت و نابجایی قرار بگیرد اشتها برانگیز نیست.

دیدگاهتان را بنویسید