14269

جهاد شناخت و هدایت نوشتاری از محمد آقاسی

شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) - جهاد شناخت و هدایت عنوان نوشتاری است ازمحمد آقاسی که به مناسبت شهادت حضرت امام علی النقی الهادی(ع) در اختیار شفقنا قرار داده است :

هم مشاهدات کیفی و هم تحقیقات کمی حاکی از آن است که ما مردم شیعه ایران به طور عام شناخت لازم و کافی نسبت به پیشوایان راستین خودمان نداریم و به طور خاص نیز نسبت به فرزندان امام رضا علیه السلام شناخت کمتری داریم. البته بی تردید نسبت این معرفت افزایی روز به روز بیشتر شده است اما باز هم باید در این زمینه خواند، گفت و شنید. گنجینه روایات اهل بیت بی تردید همچنان در میان پیروان مکتب، مهجور می باشد. هرچند تلاش عالمان و محدثان شیعی برای گردآوری و فرآوری آن بسیار بی نظیر بوده است. در میان نام آوران حدیثی جهان تشیع، ابو محمّد، حسن بن علی بن حسین بن شعبه حرّانی حَلَبی، ازشخصیتهای برجسته و درخشان فقهای شیعه و از محدثین بلندآوازه قرن چهارم هجری می باشد. او در «حرّان» که یکی از روستاهای اطراف شهر «حلب» سوریه، به دنیا آمد. وی از معاصرین شیخ صدوق -رضوان الله تعالی علیه- بوده است. مهمترین اثر او که می تواند زمینه بسیار مناسبی برای شناخت حضرات ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین باشد، «تحف العقول عن آل الرسول -صلوات الله و سلامه علیه و آله و سلم-» می باشد که خود پیرامون طبع آن این چنین گفته است: «پس از آنکه دیدم علمای شیعه درباره فقه و حلال و حرام، کتابهای فراوانی نگاشته اند، بر آن شدم تا مجموعه ای پدید آورم که در آن، سخنان حکمت آموز و موعظه های پیامبر اکرم و اهل بیت آن حضرت جمع شده باشدتا هم گنجینه ای برای مراجعه خودم وهم مراجعه علاقه مندان باشد. کتب حدیث علمای شیعه، روایات زیادی درباره حلال و حرام و واجبات و مستحبات دارند. چندان که ثوابش را خدا ثبت کرده، و آیندگان را از رنج تألیف بی نیاز ساخته و بارتصنیف را از دوش آنها برداشته اند؛ امادر علومی که از بزرگان اهل بیت علیهم السلام وارد شده به روایاتی برخوردم مشتمل بر: حکمتهای رسا، پندهای شفابخش، تشویق به سرای جاوید، دل کندن ازدنیای ناپایدار، نوید، تهدید، ترغیب براخلاق و کردار نیک، نهی از بدیها وکارهای بد، دعوت به پرهیزکاری و تحریص به پارسایی که قسمتی از این مضامین در سفارشها، خطبه ها، نامه ها و عهدهای مفصل بیان شده است. درمیان کتابهای دانشمندان شیعه نوشته ای بی نیازکننده و کتابی قابل اعتماد که نیازم را برطرف سازد وخواسته ام را تأمین کند، در این زمینه ها نیافتم، به ناچار روایاتی که مشتمل براین مضامین بود گرد آوردم، وحدیثهایی نادر و بدیع، مفاهیمی عالی و زیبا که هم جنس و هم شکل، و همانند و همسان آنها بود، ضمیمه کردم.» (آشنایی با منابع دست اوّل شیعه، عبد الکریم پاک نیا تبریزی ، صفحه 206) این کتاب شریف، از یازده امام بزرگوار سخنان، نامه ها و حکمتهایی را گلچین نموده و به مخاطب خویش عرضه نموده است. در آستانه ایام شهادت امام علی بن محمد الهادی علیه السلام، و با مرور بخش سخنان گوهربار حضرتش در این کتاب می توان به نکته های جالبی برای امروز رسید. نکته اول: در این بخش پاسخهای حضرت به نامه هایی از شیعیان و محبان مکتب اهل بیت از راه های دوری چون «اهواز» آمده است. این امر نشان دهنده آن است که حضرت در زمانی که از چشم شیعیان غیبت داشته است، اما نسبت به حال و احوال ایشان دلسوز و مهربان بوده است. همانگونه که حضرت صاحب علیه السلام می فرمایند: «فإنّا نحیط علماً بأنبائکم ولا یعزب عنّا شیء من أخبارکم إنا غیر مهملین لمراعاتکم ولاناسین لذکرکم و لولا ذلک لنزل بکم اللأواء و اصطلمکم الاعداء» ما بر اخبار و احوال شما، آگاهیم و هیچ چیز از اوضاع شما، بر ما پوشیده و مخفی نمی‌ماند. ما در رسیدگی و سرپرستی شما، کوتاهی و اهمال نکرده‌ایم و یاد شما را از خاطر نبرده‌ایم، که اگر جز این بود، دشواری‌ها و مصیبت‌ها، بر شما فرود می‌آمد و دشمنان، شما را ریشه‌کن می‌کردند. (ترجمه مکیال المکارم، ج1، ص341 ـ 342) نکته دوم: نوشتن «توقیع» (نامه) برای امام علیه السلام امری مرسوم و ممدوح بوده است و حضرتش نیز نسبت به پاسخگویی بدان اهتمام داشته اند. در ضمن حاکی از تسلط حکام آن زمان و نیز محدودیت برای حضرتش بوده است. اما با این وجود ایشان نسبت به ادامه فعالیت های خویش به نوشتن نامه و گسترش میراث تشیع می پرداختند. نکته سوم: دوران حضرت هادی علیه السلام دوران خطیری بود که اندیشه های گوناگونی را در جامعه دینی آن روز می توان دید. با گسترش مرز حاکمیت مسلمانان تا سیسیل ایتالیا و نیز تشویق خلفای عباسی به ترجمه متون فلسفه یونانی، به ویژه مامون عباسی، فضای فکری جامعه دینی تحت تهاجم فرهنگی قرار گرفته بود. از دیگر سو غلات، واقیون و اهل تصوف نیز با شدت و حدت فراوان به تبلیغ افکار خویش مشغول بودند. این درحالی بود که امامان شیعه در سالهای متمادی در فضای نظامی شهر سامرا و در عمل زندانی بودند. با این وجود حضرت با توجه و «شناخت محیط» و با سعه صدر نسبت به پاسخگویی سوالات و شبهات اقدام می نمودند و در عین حال «شبکه اجتماعی شیعی» را تشکیل و از این طریق هدایت می نمودند. در واقع نامه مشهور و معروف ایشان به «رساله جبر و اختیار» در پاسخی به فضای فکری جامعه دینی شکل گرفته ست. در واقع زمان شناسی و محیط شناسی یک درس مهم حضرت به شیعیان می باشد. نکته چهارم: از حضرت در پاسخگویی از قرآن به عنوان عامل وحدت مسلمین و مهمترین منبع برای پاسخگویی استفاده می کنند و اینگونه می فرمایند: « وقد اجتمعت الامه قاطبه لااختلاف بینهم ان القرآن حق لاریب فیه عند جمیع اهل الفرق و فی حال اجتماعهم مقرون بتصدیق الکتاب و تحقیقه. همه امت اسلام بدون کوچکترین اختلافی اتفاق نظر دارند که قرآن حق است و هیچ شک و شبهه اب در این خصوص ندارند و همه آنان -بدون استثنا- به باور داشتن قرآن و حقانیت آن معترفند.» (تحف العقول، ترجمه صادق حسن زاده، ص 829) همچنین حضرت به تحقیق در میان سخنان مفسرین حقیقی قرآن یعنی اهلبیت علیهم صلوات الله نیز اشاره می نماید آنجا که می فرماید: « ولما التمسنا تحقیق ما قاله الصادق علیه السلام من المنزله بین المنزلتین و انکاره الجبر و التفویض وجدنا الکتاب قد شهد له و صدق مقالته فی هذا و چون در باره فرمایش امام صادق علیه السلام تحقیق کردیم که فرموده بود، مرتبه ای مرتبه ای بین جبر و تفویض است و با یان سخن، جبر و تفویض را انکار کرده بود، دریافتیم که قرآن نیز این سخن را گواهی و تایید می کند.» (همان منبع، صفحات 834 و 835) نکته پنجم: امام هادی علیه السلام با تاسی حقیقی به قرآن کریم که می فرماید «ادعُ إِلى سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةوَجادِلهُم بِالَّتی هِیَ أَحسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبیلِهِ وَهُوَ أَعلَمُ بِالمُهتَدینَ» (سوره مبارکه نحل، آیه شریفه ۱۲۵) بسیار با طمانینه و شمرده به تک تک شبهات پاسخ می دهند. درس امام در اینجا آن است که در تعاملات مختلف اجتماعی، رعایت «اخلاق اجتماعی» یک اصل جدی است. یکی از عناصر رعایت اخلاق اجتماعی نیز بردباری در گفت و گوهایی است که بر سر یک اندیشه در می گیرد. فریاد برآوردن، آن هم از سرنا آگاهی و نپذیرفتن حق، وقتی با عمل ما متفاوت است، بی شک مسیری بر خلاف رویه مکتب اهل بیت علیهم صلوات الله است، خواه در رفتار میان مردم، خواه در رسانه و یا در اداره اتفاق بیفتد.

دیدگاهتان را بنویسید