گزارش تحلیلی از آخرین وضعیت تولید فولاد و سنگ آهن ایران و جهان
دنیای معدن -تولید فولاد خام دنیا در سال 2013 حدود 1606 میلیون تن بود. حدود 12.5 درصد فولاد تولیدی سال 2013 در سطح جهان برای تولید انواع خودرو، حدود 14.5 درصد درصنایع مکانیکی و ماشین سازی، حدود 12 درصد درصنایع فلزی، حدود 5.1 درصد در صنایع کشتی سازی، حدود 3 درصد درصنایع برقی، حدود 2 درصد در تجهیزات خانگی و حدود 50.9 درصد برای صنایع ساختمانی و سایر فعالیت¬های عمرانی مانند جاده سازی، پل و... مصرف شده است
بدون پیشرفت کیفی محصولات فولادی عملاً توسعه همه جانبه اقتصاد جهانی و رفاه نسبی بشر امکان پذیر نمی باشد. چنانچه به اطرافمان بیشتر دقت کنیم آنچه را که مشاهده می کنیم یا فولادی است و یا در تولید آن از تجهیزات فولادی استفاده شده است. به عبارت دیگر توسعه و پیشرفت صنایعی مانند ساختمان سازی، حمل و نقل (زمینی - دریایی و هوایی)، تجهیزات حفاری ، استخراج، پالایش نفت و گاز، خطوط لوله انتقال نفت و گاز، صنایع تولید کننده مواد غذایی، امکانات فنی ذخیره سازی و تصفیه آب و آبرسانی، تجهیرات صنایع دارویی، تجهیزات پزشکی، تجهیزاتی که در کشاورزی مدرن و . . . مورد استفاده قرارمی گیرد، بدون کاربرد انواع مختلف محصولات کیفی فولادی دنیا امروزه امکان پذیر نمی گردید.
با توجه به انتظارات کیفی مصرف کنندگان نهایی فولاد کشورهای پیشرفته صنعتی امروزه بیش از 2500 نوع فولاد با آنالیز شیمیایی، خواص مکانیکی، خواص الکتریکی، مقاومت مکانیکی های مختلف در سطح جهان تولید می گردد. در انواع فولادی که آنالیز شیمیایی آنها یکسان باشد اما در مقاطع میکروسکوپی در سطح نانو و کمتر از نانویی آنها تفاوتهایی مشاهده شود در خواص کاربردی آنها تفاوت فاحشی مشاهده خواهیم کرد.
برای رسیدن به این خواص کاربردی بهینه کشورهای صنعتی دنیاسالانه به طورمستمر برای ادامه تحقیقات درمراحل استخراج سنگ آهن، تغلیظ، فرآوری، احیاء، ذوب، شکل دهی، عملیات حرارتی، ماشین کاری و... محصولات فولادی هزینه زیادی نموده ومی نمایند [2].
با توجه به نیاز ایجاد و توسعه امکانات زیربنایی در کشورهای مختلف و با در نظر گرفتن ذخائر سنگ آهن، ذخائر مواد انرژی زا، نیروی انسانی متخصص، دانش فنی، سطح تکنولوژی، مصرف داخلی و . . . در هر کشوری مزیت آن کشور برای تولید کمی و کیفی فولاد نسبت به سایر کشورها مشخص می شود.
همانطوریکه در جدول شماره 1دیده می شود ذخیره سنگ آهن دنیا با توجه به مصرف جهانی سنگ آهن در سال 2013 جهان برای حدود 150 سال دیگر جهت تولید فولاد، با مشکل کمبود سنگ آهن از نظر کمی مواجه نخواهدشد.کیفیت سنگ آهن معادن مختلف دنیا متفاوت است. در جدول شماره 1 ذخیره سنگ آهن و میانگین عیار آهن موجود در سنگ آهن ایران و بعضی از کشورها آورده شده است.
هزینه تولید کنسانتره و آماده سازی سنگ آهن درکشورهای مختلف متفاوت است. با توجه به هزینه بسیار زیاد تبدیل مثلاً کربنات آهن FeCo3 به کنسانتره اکسید آهن امروزه تقریباً در سطح جهان به صورت تجاری از چنین معادن سنگ آهنی بهره برداری نمی نمایند.
هرچه عیار کنسانتره تولیدی از سنگ آهن یک معدن بیشتر، درصد گوگرد، فسفر و سایر ناخالصیهای مضرآن کمتر باشد انرژی مورد نیاز برای تولید یک تن محصولات نورد شده فولادی از چنین کنسانتره کمتر خواهد بود به عبارت دیگر هزینه تبدیل سنگ آهن به محصولات فولادی و کیفیت محصولات فولادی تولیدی عمدتاً به عیار آهن کنسانتره تولیدی و کیفیت آن بستگی دارد.
علاوه براین مقدار سرباره تولیدی در فرآیند احیاء اکسید آهن، ذوب و تبدیل به فولاد مذاب به ازای تن تولید فولاد، راندمان تولید وکیفیت فولاد تولیدی هم به عیارکنسانتره و کیفیت سنگ آهن وابسته است. به همین دلیل کشورهای عمده صادرکننده سنگ آهن وگندله های اکسیدی آهن از سالهای قبل کوشش نمودند با تغییر جزئیات فرآیند تغلیظ سنگ آهن کنسانتره ای تولید نمایندکه عیارآهن آن به مرزتئوری عیار اکسید آهن( Fe2O3 , Fe3O4) نزدیک باشد.
بیش از ده سال است که سوئد حدود 12 و استرالیا بیش از 110 میلیون تن کنسانتره و گندله سنگ آهن با عیاری حدود 70 درصد تولید و صادر می نمایند. به عبارت دیگر اگر یک واحد پولی برای افزایش عیار کنسانتره سنگ آهن تولیدی و بهبود کیفیت آن در معادن دنیا و ایران خرج شود 10 واحد پولی طی فرآیند کل تولید از استخراج سنگ آهن تا تولید محصولات نورد شده فولادی صرفه جویی خواهد شد.
لازم به ذکر است عیار کنسانتره برای تبدیل به زینتر یا گندله جهت مصرف درکوره بلند با توجه به جزئیات فعل و انفعالاتی که روی مواد آهن دار و انرژی زا پس از وارد شدن به کوره بلند تا خروج آهن خام مذاب(چدن) انجام می شود حداقل عیار بهینه آهن کنسانتره جهت مصرف در کوره های بلند از حدود 65 درصدکمتر و از 68.5 درصد بیشتر نباید باشد.
با مصرف چنین کنسانتره ای در سه کوره بلند ذوب آهن اصفهان می توانستیم در سال 2013 به جای حدود 2 میلیون تن آهن خام مذاب تولیدی حدود 3.5 میلیون تن آهن خام مذاب با اعمال مدیریت فنی تخصصی داشته باشیم.
کل انرژی، مصرف کک متالورژی به ازای تولید یک تن آهن خام مذاب با مصرف چنین کنسانتره ای می توانست مثلاً برای کوره های بلند ذوب آهن اصفهان معادل ارزش حرارتی 100 کیلوگرم کک متالورژی در سال 2013 انرژی کمتری مصرف نمود.
برای تبدیل گندله یا زینتر تولیدی از کنسانتره در کوره بلند به آهن خام مذاب و با دمیدن گاز اکسیژن به مخلوط آهن خام مذاب به علاوه فولاد برگشتی یا قراضه در کنورتور نهایتاً فولاد مذاب تولید می شود(فرآیند رایج در ذوب آهن اصفهان).
علاوه بر مصرف گندله در کوره های بلند می توان گندله های اکسیدی آهن را در خارج از کوره بلند و با استفاده از انرژی گازطبیعی به آهن اسفنجی تبدیل و با ذوب آهن اسفنجی تولیدی به علاوه قراضه در کوره های قوس الکتریکی با استفاده از انرژی برقی نهایتاً فولاد مذاب تولید نمود(فرآیند متداول در مجتمع فولاد مبارکه، اهواز و . . . ).
در تولید فولاد مذاب با ذوب آهن اسفنجی در کوره های قوس الکتریکی هرچه عیارگندله اکسیدآهن مصرفی بیشتر باشد و درصد فلزی شدن آهن اسفنجی بیشتر باشد مصرف برق به ازای تن تولید فولادکمتر خواهد بود، راندمان تولید کوره های قوس الکتریکی بیشتر می شود. به عنوان مثال اگر عیار آهن گندله های مصرفی قبل از احیاء برای تولید آهن اسفنجی و ذوب آهن اسفنجی در کوره های قوس الکتریکی سال 2013 که تولید فولاد ایران در کوره های قوس الکتریکی حدود 5/13 میلیون تن بود و با اعمال مدیریت تخصصی و مصرف گندله هایی با عیار آهن حدود 70 درصد می توانستیم حدود یک میلیارد کیلووات ساعت برق برای تولید فولاد سال 2013 ایران صرفه جویی نمائیم. در هر دو روش عمده تولید فولاد جهان علاوه بر سنگ آهن به یکی یا مخلوطی از چند نوع حامل انرژی نیاز داریم.
اگر انرژی های لازم برای تبدیل سنگ آهن از معادن به محصولات نورد شده فولادی را 100 در نظر بگیریم حدود 90درصد انرژیهای مورد نیاز در کوره بلند(مشابه فرآیند متداول در ذوب آهن اصفهان) عمدتاً باید توسط کک متالورژی با خواص مشخص و ممتازی تامین شود.
پس از ذکر خلاصه ای از دو روش عمده تبدیل سنگ آهن استخراجی از معادن به اضافه حاملهای انرژی به محصولات نورد شده لازم است وضعیت ایران و جهان در ارتباط با ذخیره، تولید، مصرف انواع حاملهای انرژی در ده سال اخیر را باختصار بیان کنیم.
دیدگاهتان را بنویسید