مزایده؛ بهترین روش واگذاری در بخش معدن
دنیای معدن -مزایده و مناقصه روشی است که در ایران برای واگذاری یا هرگونه مشارکت پیمانکاران و سرمایه گذاران در پروژه های معدنی انجام می شود.
به گزارش دنیای معدن، در مزایده ها و مناقصه ها برگزار کننده با ساختاری سیستماتیک به ارزیابی توان فنی و علمی پیمانکاران و متقاضیان پهنه ها و محدوده های معدنی می پردازد اما به دلیل اینکه از قواعد و شاخصه های خاصی پیروی می کند روشی زمان بر محسوب می شود، روشی که حاشیه ای به دنبال نخواهد داشت. اما در مقابل مزایده و مناقصه روش گفت وگو و تفاهم و مذاکره قرار دارد که اگر چه در ایران از آن استفاده نمی شود ولی به دلیل اهمیت داشتن عنصر زمان برای برخی پروژه ها و سرمایه گذاران، با توجهی که ازسوی شرکت های مطرح و صاحب نام متقاضی وجود دارد، مورد استفاده قرار می گیرد. کارشناسان از مزایا و معایب این دو روش در مزایده واگذاری های بخش معدن می گویند.
مزایده بهتر است، رانت شکل نمی گیرد
محمد بیاتیان، عضو کمیته معادن کمیسیون صنایع مجلس می گوید: شکل واگذاری محدوده ها و پهنه های معدنی در ایران فقط به صورت مزایده است. در قوانین برای مناقصه و مزایده این گونه تعریف شده که انجام هر واگذاری و فروش در حوزه دستگاه های دولتی با بیش از سقف مشخص شده باید به صورت مزایده و هر خریدی بالاتر از این محدوده قیمتی به صورت مناقصه برگزار شود. وی می افزاید: حسن این روش این است که جلوی هر گونه حرف و حدیثی درخصوص دخالت افراد و قدرت های بیرونی و اعمال نفوذ کانون های مالی و قدرت را می گیرد. بازکردن پاکت های پیشنهاد قیمت در حضور جمعی از افراد ذی صلاح و بررسی قیمت های پیشنهادی، امکان بروز هر گونه شائبه ای را از بین می برد.
این نماینده مجلس دهم اعمال این روش را بدون اشکال دانسته و تغییر روش واگذاری پهنه ها و محدوده های معدنی را فسادبرانگیز و مستعد رانت خواری می داند و ادامه می دهد: به نظر می رسد این روش فسادها و رانت خواری های ویژه ای که در گذشته وجود داشته را از بین برده و دست لابی های قدرت و ثروت را کوتاه و از ورود افراد بی تخصص به این حیطه جلوگیری کرده است. وی با اشاره به اینکه اگر منظور استفاده از روش گفت وگو برای سرمایه گذاران خارجی است می توان از سازوکارهای دیگری سود جست، افزود: قوانین ما دارای سازوکارهای مشخص و تشویقی برای واگذاری یک سری فعالیت های معدنی به سرمایه گذاران خارجی است ولی دولت نیز باید در جهت تسهیل این امر، در چارچوب های قانونی که دارد اقدامات حمایتی انجام دهد.
بیاتیان در پاسخ به این سوال که روش مزایده نیز کاملا حرف و حدیث ها را از بین نمی برد و چند پرونده اخیر مطرح شده، گواه این ادعا است، می گوید: این حرف ازسوی کسانی مطرح می شود که خود در مزایده، برنده نشده اند بنابراین برای برطرف کردن چنین شائبه ها و و مسائلی، شورایی که اقدام به باز کردن پاکت های پیشنهاد می کند، بهتر است شورایی فراقوه ای باشد.
او همچنین استفاده از روش گفت وگو و مذاکره را مرحله بعدی مزایده می داند و می گوید: گفت وگو می تواند در مرحله دوم استفاده شود، بدین صورت که چند نفر به عنوان برنده مرحله نهایی انتخاب شوند و بین آنها با روش گفت وگو، برنده مشخص و اعلام شود ولی صرفا گفت وگو به صلاح نیست و روش مذاکره روش مناسب تری تلقی می شود.
گفت وگو با شرکت های بزرگ
سازمان های صنعت، معدن و تجارت استان ها و برخی سازمان های دیگر نظیر سازمان زمین شناسی می توانند محدوده ها و پهنه های معدنی را به متقاضیان واگذار کنند. آنها به عنوان سازمان های مجری، حق هیچ گونه دخل و تصرفی در روش واگذاری به متقاضیان ندارند و اجراکننده مزایده ها محسوب می شوند.
با این حال بهروز برنا، معاون اکتشاف سازمان زمین شناسی می گوید: در دنیا دو روش مزایده و گفت وگو برای واگذاری پهنه های اکتشافی معدنی مورد استفاده قرار می گیرد اما در ایران فقط روش مزایده به کار برده می شود. وی می افزاید: روش مزایده ضمن اینکه روش بسیار معمول و درعین حال سودمند و شفافی برای واگذاری به شمار می رود به همان اندازه که زمان می برد می تواند روشی باشد که به درد سرمایه گذار خارجی نخورد. سرمایه گذار خارجی در مقطعی با رایزنی شرکت ها و سازمان های داخلی، متقاعد به سرمایه گذاری می شود اما برای گرفتن پهنه معدنی، باید چند ماه صبر کند و تا آن موقع، بازارهای جذاب تری برای سرمایه خود می یابد. وی ادامه می دهد: به نظر می رسد باید برخی شرکت های داخلی معتبر که دارای توان فنی و مالی بالایی هستند را با روش گفت وگو به این بخش از معدن که به طور عام، سرمایه گذار بخش خصوصی رغبت چندانی برای حضور در آن ندارد را جذب کرد. زمانبر بودن فرآیند واگذاری ها و سختی های این راه، سرمایه گذاران معدنی را در بخش اکتشاف دلسرد می کند و بعد از مدتی به سمت بازارهای دیگری می روند.
وی تصریح می کند: استفاده از روش گفت وگو می تواند جزو اختیارات روسای سازمان های دولتی باشد که می توانند و باید مسئول واگذاری ها باشند تا احتمال رانت جویی و تخلف کاهش یابد.
حمایت از خصوصی های واقعی با گفت وگو
وحید صائب فر، رییس کمیته تخصصی زمین شناسی نظام مهندسی عمران استان تهران در این خصوص به می گوید: متقاضیان واگذاری محدوده ها و پهنه های معدنی به طور معمول در دو دسته قابل تقسیم هستند: گروه نخست اشخاص حقیقی اند که بدون هیچ ممانعتی می توانند در مزایده ها شرکت کنند و با پیشنهادهای مالی اغواکننده، برنده هم بشوند ولی این گروه از نظر مالی و دانش فنی به طور معمول ضعیف هستند و در ابتدای راه قرار دارند. از آنجا که در مزایده ها، نوعی ارزیابی توان مالی و فنی نیز لحاظ می شود، حضور افراد ضعیف در ادامه کار غیرممکن است.
وی ادامه می دهد: گروه دوم شرکت کننده، شرکت های حقوقی هستند که خود شامل شرکت های خصوصی هستند که از حمایت دولت برخوردارند و توان مالی و فنی بالایی دارند و در مجموع شرایط خوبی دارند. این شرکت ها که خصولتی نامیده می شوند و دست شان برای خرید باز است، می توانند اعدادی را در مزایده ها پیشنهاد بدهند که باقی شرکت های حقوقی و اشخاص حقیقی نتوانند با آنها رقابت کنند، بنابر این ورشکست می شوند به ویژه آن دسته از شرکت های حقوقی خصوصی که دارای اعتبار و دانش فنی هستند ولی در رقابت با بخش مورد حمایت دولت نمی توانند رقابت کنند. وی می افزاید: اما می توان با روش گفت وگو با شرکت هایی از این دست در پهنه های معدنی که دانش فنی بسیار بالایی می خواهد و کار روی آنها بسیار زمان می برد، به آنها زمان داد تا به تدریج کار کنند و محدوده های معدنی را به طور قطع مشخص کنند.
وی اظهار کرد: بقیه شرکت های کوچک و افراد حقیقی می توانند از طریق مزایده در واگذاری پهنه ها و محدوده های معدنی حضور پیدا کنند تا میزان آمادگی و توان فنی آنها با روش بهتری سنجیده شود.
منبع: گسترش صنعت
دیدگاهتان را بنویسید