134871

اطلاعات اکتشافی کشور را ساماندهی کنیم

دنیای معدن - گستره فعالیت‌های اکتشافی در ایران بسیار وسیع است و سازمان‌های مختلفی از دولتی‌ها گرفته تا فعالان بخش خصوصی به آن ورود کرده‌اند.

با این حال به گفته کارشناسان بخش معدن اگر برای این موضوع یک دستگاه متولی در نظر گرفته شود و تمامی فعالیت‌ها و داده‌های آماری از ذخایر معدنی کشور در یک جای مشخص نگهداری شود به طور حتم به نتیجه بهتری در زمینه اکتشافات معدن خواهد رسید. در ادامه، گفت‌وگوی صمت را با بهروز برنا، معاون پیشین اکتشافات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور درباره چالش‌های اکتشافاتی می‌خوانید:


موازی‌کاری تا چه اندازه بر فعالیت‌های معدنی به ویژه اکتشافات اثرگذار بوده است؟
موازی‌کاری‌ای که شرکت‌های معدنی فعال در حوزه اکتشافات معدنی انجام می‌دهند همواره باعث به وجود آمدن چالش شده و اگر سازمان‌ها با یکدیگر وارد همکاری مشترک شوند به طور قطع به نتیجه بهتری خواهند رسید. به عنوان نمونه، اکتشاف اورانیوم در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی، انجام و شرکتی برای آن تاسیس شد که امروز همان سازمان انرژی اتمی است. پس این سازمان اگر قصد اکتشاف اورانیوم دارد، می‌تواند با همکاری سازمان زمین‌شناسی و استفاده از تجهیزات زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور همچون بالگرد برای اکتشاف اورانیوم، این کار را انجام دهد. در اینجا می‌توان به یک موضوع مهم دیگر نیز اشاره کرد و آنهم اینکه لازم است یک دستگاه را به عنوان متولی اکتشافات در نظر بگیریم که اگر بخش خصوصی، اکتشاف و حفاری انجام داد، نمونه حفاری و اطلاعات آن در یک جا بایگانی شود. البته سازمان زمین‌شناسی این اقدام را انجام داده و پایگاه داده‌های علوم زمین را به وجود آورده و امکان استفاده از اطلاعات برای همگان وجود دارد. این کار باعث می‌شود تفکر جزیره‌ای از بین برود و دوباره‌کاری نداشته باشیم. برای نمونه ما در یک مرحله از شورابه‌ها برای استحصال لیتیوم نمونه گرفتیم. حال اگر بخواهیم برای برداشت و استحصال شورابه‌ها اقدام کنیم می‌توانیم از اطلاعات تهیه شده در گذشته استفاده کنیم و میزان لیتیوم موجود در بخش مورد نظر را به‌دست آوریم یا اینکه حفاری در یک عمق مشخص برای سرب و روی انجام شده اما اکنون می‌خواهیم میزان کادمیوم و نقره موجود در آن را بررسی کنیم. اگر در گذشته، اطلاعات را به شکل فایل و دسته‌بندی شده تهیه کرده باشیم و قرار به تفسیر آن باشد، می‌توان از این اطلاعات استفاده کرد. این در حالی است که ما به این موضوع کمی بی‌توجه هستیم و سازمان‌های مختلف باید همکاری کنند.


آیا سازمان‌های دولتی می‌توانند در انجام هر چه بهتر فعالیت‌های معدنی سهیم باشند؟
بله. به عنوان نمونه، سازمان ایمیدرو می‌تواند در تجهیز معادن، روش‌های نوین را به کار ببرد. همچنین باید جانمایی درستی برای واحدهای فولادی انجام شود و به این شکل نباشد که بر اساس شرایط سیاسی و اصرار برخی افراد نسبت به راه‌اندازی واحدهای فولادی در کشور اقدام شود. در واقع باید آمایش سرزمین به وجوداید و با توجه به داشته‌های منطقه و ذخایر موجود در آن، واحدهای فرآوری شکل بگیرند اما اگر به این موضوع توجه نشود اتفاقات بسیاری همچون مهاجرت روی می‌دهد و ارزش افزوده به دیگر کشورها می‌رود. به عنوان نمونه از آنجایی که عناصر نادر خاکی در میان سنگ‌آهن قرار دارد چین به راحتی آن را می‌خرد و حدود ۹۰درصد خاک‌های نادر دنیا را در دست دارد. این در حالی است که بسیاری از مواد معدنی ما عناصر با ارزشی را در خود جای داده‌اند که ارزش افزوده بالایی دارند اما در این میان خیلی راحت برای برخی از آنها خام‌فروشی می‌شود زیرا زنجیره ارزش، تنها برای چند ماده معدنی در ایران در حال تکمیل شدن است که می‌توان از آن جمله به سنگ‌آهن و تبدیل آن به فولاد و مس اشاره کرد اما برای ماده معدنی کرومیت و... این اتفاق نیفتاده است و باید مورد نظر قرار گیرد.


برنامه اکتشافی در منطقه سنگان هنوز ادامه دارد؟
خوشبختانه در سال ۹۲ در منطقه سنگان اتفاق خوبی افتاد و با دستور وزیر وقت (محمدرضا نعمت‌زاده) میان سازمان زمین‌شناسی، معاونت معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت و ایمیدرو تفاهمنامه‌ای امضا شد و من مجری طرح سنگان شدم. یک سوم از این معدن مورد عملیات ژئوفیزیک هوایی قرارگرفت و لایه‌های اطلاعاتی آن تکمیل و نقشه زمین‌شناسی آن تهیه و نمونه‌گیری نیز در آن انجام شد که در نهایت منجر به شناسایی حدود ۸۰ محدوده امیدبخش در آن منطقه شد. البته عمیق‌ترین حفاری‌ها نیز تا عمق ۷۰۰متر در سنگان انجام شد و باورکردنی نبود در بخشی که اکتشاف‌گران بسیاری در آن فعالیت کرده بودند، به ذخایر بسیاری از سنگ‌آهن از نوع سنگی و پلاسری برسیم. همچنین سرب و روی همراه با نقره برای نخستین بار در این منطقه کشف شد. اکنون بخشی از این محدوده‌ها در اختیار ایمیدرو است و بخشی نیز به خصوصی‌ها واگذار شده و این مرحله کار به اتمام رسیده است اما اگر ایمیدرو بخواهد مراحل دیگر اکتشافات را با کمک سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور انجام دهد این آمادگی از سوی سازمان وجود دارد و باید برای آن طرح جدیدی تعریف شود.


تعامل سازمان زمین‌شناسی با وزارتخانه و ایمیدرو چگونه است؟
در این زمینه شاهدیم هم معاونت معدنی وزارتخانه و هم رئیسان سازمان‌های ایمیدرو و زمین‌شناسی برای همکاری با یکدیگر تمایل دارند و در این راستا پروژه‌های مشترکی داشتند که مزیت‌هایی داشته است. به عنوان نمونه می‌توان به همکاری در معدن سنگان، تهیه نقشه‌های کاربردی از سوی بخش ژئومتیکس سازمان زمین‌شناسی و انجام ژئوفیزیک هوایی در برخی مناطق و همچنین تحقیق و بررسی روی عناصر نادر خاکی اشاره کرد اما به نظر می‌رسد بهتر است سازمان ایمیدرو کارهای اکتشافی در زمینه شناسایی و پی‌جویی را به سازمان زمین‌شناسی واگذار کند. البته سازمان ایمیدرو این کارایی را دارد تا یک پروژه را از صفر تا ۱۰۰ به بخش خصوصی واگذار کند. در واقع ایمیدرو این ارتباطات را با بخش خصوصی به خوبی برقرار کرده است زیرا قوانین سازمان زمین‌شناسی نسبت به ایمیدرو بسته‌تر است و ایمیدرو دست بازتری برای واگذاری پروژه‌ها به بخش خصوصی دارد و یک شرکت پویا برای کارهای دولتی است. اما بیشترین ضعف برای اجرای پروژه‌ها، نبود سرمایه لازم و مورد نیاز برای بخش معدن بوده و دولت‌ها باید در هر دوره‌ای به این موضوع توجه کنند و نگاه ویژه‌ای به معدن داشته باشند زیرا یکی از محورهای توسعه‌ای برای ایران است. در دنیا نیز خیلی از کشورها اکتشافات خود را انجام داده‌اند و کشف مواد معدنی برای‌شان سخت شده است، زیرا کل شرکت‌های خصوصی با سرمایه‌گذاری‌های بالا در امریکای لاتین و افریقا کار کرده‌اند و اکنون به سمت اکتشافات با عمق زیاد در حرکتند که غیراقتصادی است اما در ایران چون نفت و گاز زیاد بوده آنچنان که باید در سال‌های دور به معدن توجهی نشده و این بخش همچنان بکر مانده است. از طرفی ایران روی یکی از تارگت‌های خوب دنیا یعنی کمربند ارومیه -دختر است و ما می‌توانیم کارهای بسیاری انجام دهیم و حتی معادن بزرگ را کشف کنیم. برای نمونه معدن سرب و روی مهدی‌آباد یکی از معادن شدادی است که روی آن کار شده و مس سرچشمه نیز یک معدن کوچک شدادی بوده که در یک بازه زمانی به آن توجه شد چنانکه بزرگترین معدن مس ایران و هفدهمین معدن مس دنیا شده است. چندی پیش گفته شد که ذخیره‌ای در عمق ۲۵۰۰ متری زمین قرار دارد. این محدوده در حیطه کاری شرکت تهیه و تولید مواد معدنی بود و بعد از انجام عملیات ژئوفیزیک هوایی، این آنومالی با ژئوفیزیک زمینی کنترل و آنومالی تایید شد؛ سپس شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران شجاعانه روی آن حفاری انجام داد و در این حفاری بیش از ۲۲۰ متر ضخامت آهن را گرفتند البته باید توجه کرد که با یک حفاری نمی‌توان متوسط عیار توده و میزان ذخیره آن را مشخص کرد و تنها می‌توان از نظر زمین‌شناسی آن را بررسی کرد.


تفاهمنامه‌ای که بین ایران و فرانسه منعقد شد، به چه مرحله‌ای رسیده است؟
سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور مرز نمی‌شناسد و باید ارتباطاتش را افزایش دهد. در این زمینه نیز تاکنون ۳۸ کشور با سازمان زمین‌شناسی تفاهمنامه امضا کرده‌اند که فرانسه یکی از آنها بوده است. در واقع فرانسه جزو کشورهایی بوده که از سال‌های دور با ایران همکاری داشته و پیش از انقلاب نیز روی فسفات‌های ایران فعالیت‌های بسیاری انجام داده است. این تفاهمنامه که به آن اشاره کردید با دانشگاه‌های خوب فرانسه و سازمان زمین‌شناسی این کشور بسته شده و شامل بخش آموزش و کار مشترک است. البته به تازگی سمینار مشترکی هم در ایران برگزار شد اما این ارتباطات به شکل ۱۰۰درصد میسر نیست زیرا این کشورها باید به نوعی با اجازه کشورهای غربی وارد تعامل با ایران شوند و مانند ما نمی‌توانند راحت تصمیم‌گیری کنند. در نتیجه غربی‌ها آنچنان به میدان نیامده‌اند و پروژه‌ای را به شکل صفر۰ تا ۱۰۰ در ایران انجام نداده‌اند

دیدگاهتان را بنویسید