قیمت نفت برنت و نفت خام آمریکا نیز به کمترین رقم در حدود 6 سال گذشته رسیده است.کاهش قیمت نفت معمولا موجب آسیب دیدن قیمت طلا میشود، زیرا نیاز به طلا به عنوان عاملی برای مهار تورم ناشی از بالا بودن قیمت نفت را کاهش میدهد. اما با توجه به آسیب دیدن بازارهای سهام در نتیجه کاهش قیمت نفت و افزایش نگرانیها از تاثیرات اقتصادی افت قیمتها، تقاضا برای سرمایهگذاری مطمئن در بازار طلا افزایش یافته است. قیمت طلا، بهعنوان یک سرمایهگذاری جایگزین در مقابل بازارهای پرریسکی نظیر بازار سهام، با انتقال پول سرمایهگذاران به سمت بازار فلز زرد و سایر سرمایهگذاریهای امن افزایش مییابد.
عوامل موثر بر افزایش قیمت طلا در سال 2014
قیمت طلا پس از کاهش شدید و کمسابقه در سال 2013 میلادی از ابتدای سال 2014تاکنون با رشد نسبی روبهرو شده تا پیشبینی برخی کارشناسان درخصوص کاهش قیمت طلا در سال 2014 درست از آب درنیاید. بر اساس این گزارش، افزایش چشمگیر تقاضا از ابتدای امسال تاکنون تاثیر زیادی بر افزایش قیمت طلا و ورود آن به کانال 1300 دلاری داشته است. در این بین تقاضای صندوقهای پوشش ریسک سرمایهگذاری با رشد فزایندهای روبهرو شده و به بالاترین حد خود از سال 2012 میلادی رسیده است. برخی تحلیلگران معتقدند تنشهای سیاسی و نگرانی از فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی عامل اصلی رشد تقاضای طلا در ماههای ابتدای سال 2014 بوده است.فدرال رزرو آمریکا از دسامبر 2008 میلادی تاکنون نرخ بهره را نزدیک به صفر نگهداشته و میلیاردها دلار نقدینگی به اقتصاد تزریق کرده است. فدرال رزرو از نوامبر گذشته تاکنون روند اجرای محرک پولی را کاهش داده و اکنون ارزش این محرک را به 35 میلیارد دلار در هر ماه رسانده است. همچنین نرخ بیکاری آمریکا به کمتر از 1/6 درصد رسیده که این رقم پایینترین بیکاری آمریکا از سپتامبر 2008 میلادی بهشمار میرود. بحرانهای عراق و اوکراین و تصمیم فدرال
رزرو آمریکا برای پایین نگهداشتن نرخ بهره در شرایط کنونی تاثیر زیادی بر افزایش قیمت طلا در سه ماهه اول سال 2014 داشته است.
پیشبینی تحلیلگران در مورد قیمت طلا در سال 2015
موسسه مالی گلدمنساش همچنان بر این باور است که قیمت طلا در سال2015 به کمتر از 1050 دلار در هر اونس خواهد رسید. برخی کارشناسان اقتصادی بر این باورند که با بهبود وضعیت اقتصادی جهان و آمریکا و کاهش تنشهای سیاسی قیمت طلا بار دیگر با افت شدیدی روبهرو خواهد شد. به نقل از سیانبیسی، جورج گرو تحلیلگر ارشد موسسه آربیسی کاپیتال تاکید کرد که قیمت طلا نسبت به رکورد 1920 دلاری سال 2011 میلادی بیش از 40 درصد کاهش یافته و سال گذشته نیز نتوانست روند نزولی خود را متوقف کند. بر اساس این گزارش وی تصریح کرد که کاهش قیمت طلا از 1900 دلار به 1150 دلار یک افت شدید و چشمگیر است. این مساله نشانگر عملکرد بهتر سایر داراییها ازجمله ارز و سهام بوده است. وی در ادامه افزود: افزایش ارزش دلار فشار زیادی را در سال 2014 بر قیمت طلا وارد کرده است. افزایش شدید ارزش دلار در برابر سایر ارزها موجب شده تا جذابیت زیادی برای سرمایهگذاران داشته باشد. جورج گرو گفت: کاهش قیمت نفت و افت فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی نیز تاثیر زیادی بر کاهش قیمت طلا داشته است. ولی به نظر من اجرای سیاستهای محرک پولی در اروپا، چین و ژاپن طی ماههای آینده تاثیر خود
را بر قیمت طلا نشان خواهد داد و قیمت این فلز زرد، امسال به بیش از 1300 تا 1400 دلار خواهد رسید. بهرغم کاهش شدید قیمت طلا از سال 2011 تاکنون یک تحلیلگر برجسته اقتصادی بر این باور است که قیمت این فلز زرد طی سال 2015 میلادی با افزایش چشمگیری روبهرو خواهد شد.
عوامل افت قیمت طلا
بر اساس این گزارش گرچه کاهش قیمت طلا موجب افزایش تقاضای فیزیکی شده ولی این مساله به تنهایی برای افزایش قیمت این فلز زرد کافی نخواهد بود، کاهش نرخ تورم و افزایش ارزش دلار و افزایش احتمالی نرخ بهره آمریکا تاثیر زیادی بر افت قیمت طلا خواهد داشت.این موسسه مالی در ادامه، پیشبینی خود نسبت به قیمت طلا در سال 2015 میلادی را 4 درصد کاهش داده و به کمتر از 1220 دلار رسانده است. بازار طلا از ابتدای ژانویه 2014 با قیمت 1225 دلار در هر اونس آغاز به کار کرد و در 14 مارس2014 به بالاترین قیمت خود یعنی 1379 دلار در هر اونس رسید و با سقوط در تاریخ 6 نوامبر به پایین قیمت در سال 2014 یعنی 1142 دلار در هر اونس رسید. میزان تغییرات قیمت طلا از ابتدای سال 2014 تا 22 دسامبر بیش از 2 درصد کاهش داشته و در شدیدترین دامنه تغییرات قیمتی این فلز شاهد افت 237 دلاری (17درصد) بوده است. بر اساس این گزارش قیمت طلا که در شش ماه نخست امسال تحت تاثیر تنشهای سیاسی در اوکراین و خاورمیانه با افزایش 10 درصدی روبهرو شده بود، در شش ماهه دوم بخش زیادی از این افزایش را جبران کرده و با کاهش شدیدی روبهرو شده است. شاخص ارزش دلار در ماههای جاری با رشد
قابل توجهی مواجه شده و این مساله عامل مهمی در کاهش قیمت طلا بوده است. درصورتی که فدرالرزرو آمریکا نرخ بهره را افزایش دهد، سایر بانکهای مرکزی بزرگ جهان ازجمله اروپا، چین و ژاپن قصد دارند سیاستهای محرک پولی را ادامه دهند. ژو رون یو، تحلیلگر برجسته سیتیکس فیوچرز تاکید کرد که اختلاف بین سیاستهای پولی بانکهای مرکزی بزرگ جهان فشار زیادی را بر قیمت طلا وارد کرده است. این مساله موجب افزایش بیشتر ارزش دلار خواهد شد. مهمترین عامل افزایش قیمت طلا در سال 2014 میلادی تنشهای سیاسی بینالمللی بوده که اکنون این عامل تقریبا از بین رفته است. جفری کوری بر این باور است که متوقف شدن محرک پولی از سوی فدرالرزرو آمریکا، افزایش احتمالی نرخ بهره این کشور، ادامه روند نزولی ارزش یورو در برابر دلار و افت تقاضای فیزیکی طلا در بازارهای جهانی تاثیر زیادی بر افت احتمالی قیمت طلا در ماههای آینده خواهد داشت. افزایش شاخص سهام در بازارهای مالی جهان نیز عامل مهم دیگری بر افت قیمت طلا خواهد بود. برخی کارشناسان اقتصادی نیز معتقدند پایین بودن نرخ تورم در کشورهای بزرگ و صنعتی جهان بهخصوص آمریکا و اروپا فشار زیادی را بر قیمت طلا وارد کرده
است. طلا معمولا سرمایهگذاری مطمئن و ایمنی در شرایطی است که نرخ تورم در اقتصادهای بزرگ و توسعه یافته جهان با افزایش روبهرو میشود. کسانی که به افزایش قیمت طلا در روزهای آینده رای دادهاند بر این باورند که قیمت این فلز زرد در کوتاهمدت همچنان تحت تاثیر افزایش نسبی روزهای گذشته قرار خواهد داشت و همچنان روند صعودی خود را حفظ خواهد کرد.
دلایل سقوط قیمت نفت
بازار نفت در ماههای اخیر با تکانههای شدیدی همراه بود. از تابستان گذشته تاکنون قیمت نفت در بازارهای جهانی تقریبا به نصف کاهش یافته است. اواسط ژوئن ۲۰۱۴ قیمت هر بشکه نفت ۱۱۰ دلار بود، اکنون حدود 46 دلار است. در اغلب ارزیابیها، این سقوط به رقابت دو تولیدکننده بزرگ نفت، عربستانسعودی و ایالات متحده آمریکا نسبت داده میشود. قیمت نفت پیوسته درحال سقوط بود و عربستان سعودی حاضر نشد با کاهش تولید از سقوط آن جلوگیری کند. اما حقیقت چیزی بیش از «جنگ قیمتی» میان دو کشور تولیدکننده بزرگ نفت است. امروز دیگر آمریکا واردکننده مطلق نفت نیست و قسمتی از تولیدات خود را به بازارهای جهانی صادر میکند و بعد از عربستانسعودی از تمام اعضای اوپک نفت بیشتری تولید میکند. درحال حاضر این قیمت نفت به نفع هیچکدام از اقتصاد کشورهای عربستان سعودی و آمریکا نیست. واقعیت آن است که ایالات متحده آمریکا به مدد فنآوری بحثانگیز «فراکینگ» (استخراج نفت و گاز از درون سنگهای زیرزمینی) نفت بیسابقهای را استخراج میکند. میزان استخراج نفت آمریکا از سال ۲۰۰۸ تاکنون به دو برابر رسیده و از این طریق سهم خود در تولید جهانی نفت را ۱۰درصد افزایش داده
است. آمریکا با عرضه این میزان نفت خام، بازار جهانی نفت را بهطور قابل توجهی با مازاد عرضه روبهرو کرده است. با توجه به هزینه بالای تولید و اکتشاف نفت به روش فراکینگ و حجم عظیم سرمایهگذاریهای صورت گرفته (به ارزش 150 میلیارد دلار)، در عمل قیمت نفت زیر 70 دلار برای هر بشکه توجیه اقتصادی برای تولید و عرضه ندارد.بهرغم توضیحات گفته شده، تنها دو کشور آمریکا و عربستان مسبب اشباع بازار و عرضه بیش از تقاضا و در نتیجه سقوط قیمت نفت نیستند. بازگشت عرضه نفت لیبی به بازار، سیاستهای اقتصادی نیجریه، رشد ضعیف اقتصاد جهانی و اختلافنظر اعضای تأثیرگذار کارتل نفتی اوپک نیز در سقوط قیمت نفت نقش دارند.
نوسان بازار نفت در شش ماهه دوم سال 2014
با توجه به ثبات نسبی قیمت نفت در نیمه اول سال 2014 شاهد نوسانات اندکی در این متغیر تأثیرگذار جهانی بودیم. در اوایل ماه می۲۰۱۴ تقاضای نفت به میزان یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. با این افزایش، مجموع تقاضای جهان برای نفت حدود ۹۳ میلیون بشکه برآورد شد. قبل از این نوسانات تقاضا و عرضه نفت، متوسط قیمت نفت ۱۰۶ دلار بود. تا ماه ژوئن ۲۰۱۴ تقاضا برای نفت بهتدریج افزایش یافت و در طرف مقابل تولید و عرضه نفت نیز بیشتر شد تا جایی که عرضه بر تقاضا پیشی گرفت. با اینحال قیمت نفت بالای 100 دلار باقی ماند. در اواخر ماه ژوئن ۲۰۱۴ دولت آمریکا برای نخستینبار پس از ۴۰ سال مجوز صدور نفت به خارج را صادر کرد. دلیل این امر افزایش بیسابقه استخراج نفت در آمریکا با استفاده از فنآوری فراکینگ بود. این کشور در سال ۲۰۰۸ روزانه تنها ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه نفت تولید میکرد. این میزان در حال حاضر تقریبا به ۹ میلیون بشکه رسیده است. کارشناسان نفت برآورد میکنند که مازاد عرضه نفت همچنان ادامه خواهد یافت. در ماه ژوئیه ۲۰۱۴ لیبی پس از یک سال کاهش در تولید نفت، مجددا تولید نفت را افزایش داد. این نفت از طریق مدیترانه بهطور
مستقیم به اروپا انتقال مییافت. همزمان نفت نیجریه که تاکنون بازار تقاضای اروپا را پوشش میداد، به سوی چین تغییر مسیر داد. اوایل سپتامبر ۲۰۱۴روند رشد ناامیدکنندهای بر اقتصاد جهانی حاکم شد. آژانس بینالمللی انرژی روند «رشد تقاضا» برای نفت را کند ارزیابی نمود. در ماه مذکور قیمت نفت هنوز بالای ۱۰۰ دلار بود. اواخر سپتامبر ۲۰۱۴ کشورهای تولیدکننده نفت حوزه خلیجفارس درصدد برآمدند که از معامله بلندمدت نیجریه با خریداران نفت در آسیا جلوگیری کنند. در نتیجه عربستانسعودی و کویت تصمیم گرفتند که بهای نفت خود را یک دلار نسبت به قیمت رسمی آن کاهش دهند. قیمت جهانی نفت در آخرین روزهای ماه سپتامبر به ۹۵ دلار در هر بشکه کاهش یافت. در ماه اکتبر ۲۰۱۴ آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی خود برای رشد تقاضای نفت در جهان را به نصف کاهش داد. قیمت نفت در این مقطع به حدود ۸۴ دلار رسید. در ماه نوامبر ۲۰۱۴ کشورهای تولیدکننده نفت اوپک توانستند بر سر کاهش عرضه نفت برای کنترل قیمت آن به توافق برسند. کشورهای عرب عضو اوپک ترجیح میدهند که قیمت نفت و درآمدهای آنها کاهش یابد، تا مشتریان آسیایی آنها اقدام به خرید نفت از رقبای آنها کنند. قیمت
نفت در اواسط این ماه (نوامبر) به حدود ۷۰ دلار رسید و در ماه دسامبر ۲۰۱۴ در برابر حیرت همگان رقم 54 دلار را ثبت کرد.
پیامد کاهش قیمت نفت
از ابتدا سال 2014 تا ماه دسامبر، قیمت نفت کاهش تقریبا ۵۰درصدی را تجربه کرده که این امر موجب ظهور یک جریان عظیم باز توزیع ثروت در سراسر جهان شده است. با ثبت قیمت ۱۱۰ دلار برای هر بشکه، کل ارزش تولید جهانی نفت ۶/۳ تریلیون دلار (۳۶۰۰ میلیارد دلار) برآورد میگردد. با قیمت نفت 55 دلاری ارزش این تولیدات به 87/1 تریلیون دلار (1870هزار میلیارد) کاهش مییابد. این امر به معنای آن است که کشورهای مصرفکننده نفت رقم هنگفتی بالغ بر 1730 میلیارد دلار صرفهجویی میکنند و درست به همین میزان نیز کشورهای صادرکننده نفت از دست میدهند.طبق ارزیابی صندوق بینالمللی پول، اگر قیمت نفت ۱۰ درصد کاهش یابد، اقتصاد جهان به میزان ۲ /۰ (دو دهم) درصد رشد خواهد کرد. علت این امر آن است که حجم عظیمی از پول از حساب تولیدکنندگان نفت به جیب مصرفکنندگان در سراسر جهان سرازیر میشود. با اینحال اثرات مثبت کاهش قیمت نفت برای اقتصاد جهانی میتواند به سرعت تبدیل به عامل منفی شود. زیرا اگر قیمت نفت برای مدت طولانی پایین بماند اقتصاد کشورهایی که به تولید و صادرات نفت وابستهاند در معرض خطر فروپاشی قرار خواهد گرفت. ادامه روند کاهشی قیمت نفت یا حداقل
تثبیت آن در قیمتهای پایینتر در سال 2015 محتمل به نظر میرسد، حال آنکه حصول توافق جهت کاهش عرضه نفت توسط اوپک در اجلاس آتی(ژوئن2015)، حلوفصل ناآرامیهای لیبی و دورنمای بهبود شرایط اقتصاد جهانی میتواند بر توقف روند کاهشی قیمت نفت تأثیر قابلتوجهی داشته باشد و حتی موجب افزایش قیمت نفت نیز گردد. قیمت بحرانی نفت برای بودجه اکثر کشورهای صادرکننده به استثنای امارات، قطر و کویت که دارای مازاد بودجه زیادی هستند بالاتر از 100 دلار است. این کشورها بنابر ساختار اقتصادی حدود 65 درصد از بودجه دولتها به صورت مستقیم و غیرمستقیم وابسته به درآمد نفت هستند. بنابراین اگر براساس پیشبینیها قیمت نفت زیر 100 دلار در هر بشکه باقی بماند فشار مالی بر کشورها افزایش خواهد یافت. این فشار بر کشورهایی که به درآمدهای نفتی وابستهتر هستند شدیدتر است و موجب افزایش کسری بودجه آنها میشود. کشورهایی نظیر اکوادور و ونزوئلا از آنجمله هستند. همچنین در کشورهایی نظیر مالزی، عربستان و ایران، قیمتهای صادراتی پایینتر نفت در سال 2014 و 2015 نسبت به 2013 منجر به کاهش مازاد حساب جاری خواهد شد. در روسیه افت تقاضای داخلی باعث کاهش واردات، بیشتر
از صادرات شده است بنابراین مازاد حساب جاری افزایش خواهد یافت. با این حال تداوم کاهش قیمت نفت به شدت درآمدهای دولت را پایین آورده و خطر عمیق شدن رکود را جدیتر میکند.
آینده بازار جهانی نفت
با توجه به شرایط موجود افق افزایش قیمت نفت غیرمحتمل به نظر میرسد زیرا مازاد عرضه در بازار جهان بسیار زیاد است. در میانمدت اما تقاضای جهانی به دلیل رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه افزایش خواهد یافت. براساس برآورد کارشناسان، تا سال ۲۰۳۰ نیاز جهان به نفت تا ۱۰۳ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. علاوه براین ممکن است سقف تولید نفت نیز سقوط کند. بنابر ارزیابی موسسه آمریکایی «گلدمن ساکس»، با قیمت زیر ۷۰ دلار برای هر بشکه نفت، حدود ۹۳۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در پروژههای نفتی در آمریکای شمالی به خطر خواهد افتاد. بنابراین اکثر کارشناسان احتمال میدهند که عرضه نفت در سال ۲۰۱۵ کاهش یافته و به میزان تقاضا نزدیک خواهد شد. برخی تحلیلگران بر این نظرند که چنین اتفاقی ممکن است اواسط سال ۲۰۱۵ رخ دهد؛ حتی اگر علی النعیمی، وزیر نفت عربستان سعودی مخالف آن باشد. او اخیرا گفته بود که زمان نفت بشکه ۱۰۰ دلار دیگر گذشته است.هنگامی که تولیدکنندگان نفت بهدلیل کسری بودجه افزایش تولید را رقم میزنند عرضه مجددا افزایش پیدا میکند و به دلیل کمبود در طرف تقاضای بازار، قیمت نفت میتواند باز هم کاهش یابد.با توجه به این وضعیت در
صورتی که امید داشته باشیم بدون مدیریت، بازار نفت خودبهخود از این شرایط خارج میشود،بدور از واقعبینی است.
* احمد خدابندهسامانی/آرمان
دیدگاهتان را بنویسید